Archives pour la catégorie Billets multilingues

L’empreinte maghrébine, un colloque international à Gabès

Du 14 au 17 avril s’est tenu à l’université de Gabès, Institut supérieur des arts et métiers la troisième session du colloque international sur le thème « Arts et musiques tunisiens, dimensions arabo-musulmanes africaines et méditerranéennes : l’empreinte maghrébine ».

من  14 الى 17 ابريل إنتضم في جامعة قابس المعهد العالي للفنون والحرف، الدورة الثالثة للمؤتمر الدولي حول « الفنون  والموسيقى التونسية، أبعاد عربية وإسلامية  في أفريقيا ومنطقة البحر الأبيض المتوسط: بصمة شمال أفريقيا »  

From 14 to 17 April, the University of Gabes and the Higher Institute of Arts and Trades held the third session of the international conference on « Tunisian Arts and music, African and Mediterranean Arab-Muslim dimensions: the Maghreb footprint »

affichecollloqueGABES2016

PROGRAMME

Mercredi 14 avril 2016

9h30 : Allocution d’ouverture d’Olfa Nejima (Maître assistante à l’ISAMG, directrice d’ISAM) et de Mohamed Gouja (directeur de l’UF EASYER « Esthétique, arts, synergie environnementale et recherche », Maître de conférence en musique et musicologie, ISAMG)

Parcours et enjeux créatifs  – Career and creative issues 
مسار واهداف الإبداع   

Séance 1 – Modérateur : Mohamed Gouja (Directeur de l’UF EASYER, Maître de conférence en musique et musicologie ISAMG)

Nacer Ben Cheikh (Professeur émérite, Université de la Manouba) Numériquement autre

Amor Keraim (Directeur de l’ISAM, Sidi Bouzid)                                       تراسل الفنون في تجريبة عمر كريم التشكيلية
Les affinités entre les arts selon l’expérience plastique d’Omar Karim

Mohamed-Sahbi Chtioui (Sculpteur tunisien vivant au Maroc)
Parcours sculptural de Sahbi Chtioui/ témoignage et débat

Séance 2 : Modérateur : Nacer Ben Cheikh (Professeur émérite, Université de la Manouba)

Salwa Bakr (écrivaine égyptienne)
تجربتها الروائية و رحلتها الاءبداعية
L’expérience de l’écriture de fiction et son voyage créatif

Fata Ben Amer (Maître de conférence en arts plastiques, ISAMS) فسيفساء الفن التونسي
La mosaïque de l’art tunisien

Sara Ben Ahya (Enseignant chercheur ISBAT)
Corps céramiques métamorphosés : miroirs d’un Être et image d’une vie

Abdellali Maazouz (Professeur habilité de l’Unversité Hassan 2 de Casablanca, Maroc)
Image cinématographique et narrativité

Chaker Louaibi (Maître assistant ISAMG) :
اشكالية الفارق  بين (الحرفي) و (الفنان) مطلع القرن العشرين ,تونس مثـلآ
La problématique de la différence entre l’art et l’artisanat du début du 20ème siècle, le cas tunisien

Séance 3 – Modérateur :  Samiha Ben Said (Maître assistante à l’ISMS)

Salah Adouni (Assistant ISAMG) :
تساؤلات حول مسارات الحرف في التشكيل العربي المعاصر
Interrogations autour des parcours artisanaux dans les arts plastiques arabe contemporains

Mouna Khaskoussi (Doctorante) :
التجربة النسجية لدى محمد مطيمط على ضوء بعض التجارب التونسية
L’expérience du tissage chez Mohamed Mtimtin

Arij Jaouachi (Doctorant) : La issaya de Kébili
Transmission, apprentissage et pratique

Karim Thlibi (Doctorant)
التعبيرية الموسيقية التنسية: الاصوات الشعبية بين التداول و التوثيق
L’expressivité musicale tunisienne

Bassam Tabelsi (Assistant)
التعبيرية الموسيقية المغاربية من خلال التدوين و التداول: استخبار على آلة الناي في تونس نموذجا
L’expressivité musicale maghrébine

Soirée musicale : Croisement, avec Abdelkhalek Draouil et Zied Mnifi « Aswât »

DSC00070

15 avril 2016

Musique et musicologie – Music and musicology
الموسيقى و علم الموسيقة

Séance 4 – Modérateur : Mahmoud Guettat, professeur émérite (excusé)

Jérôme Clerc (Maître de conférence à l’université Paris-Sorbonne : Réflexion sur la notion de géo- musicologie, à travers l’exemple d’une recherche en Turquie méridionale

Pierre-Philippe Rey (Professeur des Universités, Paris 8 : L’art Mudéjar’ au Mexique pendant la colonisation espagnole, un transfert du Maghreb à l’Amérique latine

Zouhaier Gouja (Maître assistant à l’ISMT)
Le Gougay, genre de vièle du Stambali tunisien

Séance 5 – Modératrice : Fouzia Belhachemi (Maître de conférence en anthropologie, CNRPAH)

Mahmoud Guettat (Professeur émérite)
الموسيقى المغربية و مقاربات التوثيق
Musique maghrébine et approche archivistique (excusé)

Abdhallah Mokhtar Sebai (Professeur à l’Université de Tripoli)
النوبة الليبية
La nouba lybienne

Samiha Ben Said (Maître assistante à l’ISMS)
نقدية لواقع الموسيقى التونسية في بعدها المغربي
Critique de la réalité de la musique tunisienne dans le contexte maghrebin

Sélim Gouja (Maître assistant à l’ISAMG)
إشكالية محمدودية جدوى التدوين السلالم و الإيقاعات التونسية
La problématique de la limite des archives

Séance 6 –  Modératrice : Maya Saidani (Professeure en ethnomusicologie, CNRPAH, Alger)

Houda Fekili (Enseignante-chercheuse à l’ISAMG)
الحلي و التحلي: تجليات إيقاعية
Les bijoux traditionnels : manifestations rythmiques

Ikbal Hamzaoui (Assistante à l’ISMK)
Musique Jarocho et musique Stambali

Abdhelkhaled Draouil (Assistant en musicologie à l’ISAMG)
العناصر الدرمية لرواية طرق الصيد بآلة القصبة في الجنوب التونسي
Les éléments dramatiques de la flûte de roseau (caçba) dans le Sud tunisien

Ali Chamsseddine (Assistant en musicologie à l’ISAMG)
المحاكاة الصوتية في المنظومة الإيقاعية العربية بين رؤى التنظير و واقع التطبيق
L’onomatopée sonore dans les systèmes rythmiques arabes entre pratique et théorie

Malek Hamdi (Doctorant en musicologie)
القصبة في الجنوب الشرقي لتونس دراسة ارغانولوجية
Flûtes de roseaux dans le Sud tunisien

Selfeddine Mayouf (Doctorant en musicologie)
القصبة في الشمال الغربي لتونس دراسة ارغانولو جية
Flûtes de roseaux dans le Nord tunisien

Mohamed Besbes (Assistant à l’ISAMG)
الحظرة العيساوية لسيدي مهمد بن جابربالمهدية: دراسة توثيقية تحليلية
La transe de la confraternité Esaoui chez Mohamed Bendjaber de Medhia : étude archivistique analytique

Fida Louhichi (Chercheur UR)
مقومات المقام في الموسيقى المغربية بين النظرية و الممارسة من خلال مقاربة مقاربة بين مزموم التونسي و القسنطيني
Les fondements des échelles musicale maghrébines : études comparatives du tab° mazmùm à travers sa pratique dans le màlùf tunisien et constantinois à travers sa pratique

Soirée musicale : atelier musiques de tradition orale « Stambali », direction Zouhaier Gouja

MOhamed Gouja, Maya Saidani et Hala Ben Maalam, conférence Gabès 2016

Archivage de l’art et art de l’archivage – Archiving art and art of archiving
أرشيف الفن و فن الأرشيف

Séance 7  – Modérateur : Mohamed Gouja (Directeur de l’UF EASYER, Maître de conférence en musique et musicologie ISAMG)

Fouzia Belhachemi (Maître de conférence)
Observer, décrire, analyser et archiver dans l’urgence à Tamanrasset

Olfa Nejima (Maître assistante à l’ISAMG, Directrice d’ISAM)
L’archivage dans la pratique picturale de Tahar Aouida

Véronique Ginouvès (Phonothèque, MMSH Aix-en-Provence – USR3125 AMU/CNRS)
Cataloguer, conserver et diffuser les archives sonores de la recherche : exemples issus de l’expérience de la phonothèque de la Maison méditerranéenne des sciences de l’homme (Aix-en-Provence)

Hala Ben Maalam (Assistante à l’ISAMG)
La pérennisation de l’éphémère : le paradoxe de l’archivage des formes artistiques numériques

Maya Saidani (Professeure en ethnomusicologie, CNRPAH, Alger)
Autour de l’archivage du patrimoine des musiques et danses traditionnelles en Algérie : propositions, réalisations, perspectives

Séance 8 – Modératrice  – Olfa Nejima (Maître assistante à l’ISAMG, directrice d’ISAM)

Mohamed Mehannek (CNRPAH)
L’archivage et la documentation au CNRPAH, Algérie

Zouair Tighellet (Directeur du Centre Culturel Méditerranéen de l’Archivage de Houmt Souk)
تجربة المركز الثقافي المتوسطي بحومة السوق جربة في التوثيق
L’expérience archivistique du Centre Culturel Méditerranéen à Houmt Souk, Djerba

Zied Mnifi (Chercheur UR)
مساهمة الوسائل الرقمية الحديثة في التوثيقالفني
Contribution numérique dans l’archivage artistique

Rihab Farhat (Doctorant UR Toulouse 2)
Échantillonnage et archivage : question de couleur

Sonia Chamsi (Doctorante)
Archiver c’est communiquer

Souhir Trab (Doctorante)
الخططات المعمارية اشكالية و مشاكل التوثيق
Les plans architecturaux : problèmes d’archivage

Dimanche 17 avril : visite du Centre culturel et touristique méditerranéenne de Djerba qui a l’objectif de numériser les archives de l’île.

26479694841_88c36f7438_k

Ce colloque a été également l’occasion de diffuser les actes de la précédente session publiés par l’ISAMG (la session 2014 avait été publiée en 2015). Ces actes sont consultables à la bibliothèque de la Médiathèque de la MMSH, sous la cote MUS 780 GOU (1) et MUS 780 GOU (2).

Comité scientifique : Mohamed Gouja et Olfa Nejima

Pour en savoir plus sur l’Institut Supérieur des Arts et Métiers de Gabès, lire la présentation de sa directrice, Madame Olfa Nejima.

Comité d’organisation : Inés Aboud, Sonia Chamsi, Rihab Farhat, Houda Fekili, Arij Jaouachi, Hala ben Maalam, Salma Mansouri, Amana Najjari, Souheir Trab, Fatma Soltan.

Lieu : Université de Gabès, Institut Supérieur des Arts et Métiers de Gabès, UR « Esthétique, Arts, Synergie Environnementale et Recherche (EASYER)

Merci à Hanaé Allali pour la mise en page, la traduction en langues anglaise et arabe et les transcriptions en langues arabe.

Crédits photographiques : deux vues de l’université de Gabès, affiche du programme, Mohamed Gouja, Maya Saidani et Hala Ben Maalam à la tribune, façade du centre culturel et touristique méditerranéen de Djerba, photographies de Véronique Ginouvès (avril 2016). Film réalisé par l’équipe des étudiants de Mme Hela Ben Maallen, Institut supérieur des arts et métiers de Gabès.

entretien avec Anastasia Onasoglou= ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΟΝΑΣΟΓΛΟΥ

En 2013, le corpus sonore Réfugiés d’Asie-Mineure sur l’île de Syros en 1922 a été déposé conjointement au sein des Archives historiques de l’île de Syros et de la phonothèque de la MMSH. Il a été traités à la phonothèque en langue grecque et française. Les notices en langue française sont accessibles sur la base de données Ganoub, celles en langue grecque le sont aux  Archives historiques de l’île de Syros et sur les Carnets de la phonothèque, sous forme de billets.

Notice en langue française: Souvenirs de jeunesse d’Anastasia Onasoglou en 1922 à Kayseri en Asie-Mineure = Αναμνήσεις της Αναστασίας Ονάσογλου από τα νεανικά της χρόνια στην Καισάρεια

Ηχογραφήθηκε στις 4 Αυγούστου του 2001 στη Σύρο από την ιστορικό Κατιλένα Σταθάτου για την συλλογή προφορικών μαρτυριών « Μικρασιάτες πρόσφυγες του 1922 στη Σύρο« 1

 

Οίκος ευγηρίας Αγίου Ιωάννου Ταλάντων συνομιλία με την κυρία Αναστασία Ονάσογλου. Τη στιγμή της συνέντευξης η Αναστασία είναι 95 χρονών, άρρωστη στην υγεία της, με μνήμη ισχνή που δεν βοηθάει στην ανάκληση των γεγονότων του παρελθόντος. Σύμφωνα με την ίδια, έζησε τη Μικρασιατική Καταστροφή στην ηλικία των δεκαέξι χρονών. To πατρικό της όνομα είναι Μουτάκογλου και κατάγεται από την Καισάρεια. Τη μητέρα της την έλεγαν Αναστασία και τον πατέρα της Στρατή, οι οποίοι μαζί με την Αναστασία είχαν επτά παιδιά. Η Αναστασία έχει ευχάριστες αναμνήσεις από  τα παιδικά και εφηβικά της χρόνια στην Καισάρεια, θυμάται πως είχε πολλούς φίλους Τούρκους που  παίζανε μαζί και συμβίωναν αρμονικά. Οι μνήμες από τη φυγή είναι θολές αλλά είναι σίγουρη πως έφυγε όλη η οικογένεια από εκεί, ακόμα και οι γιαγιάδες της και οι παππούδες της. Kαθ’ όλη τη διάρκεια της συνέντευξης επαναλαμβάνει συχνά το παράπονό της για τη ζωή της στην Ελλάδα και τη σκληρότητα των ντόπιων.  Η εγκατάστασή τους ήταν δύσκολη, το ελληνικό κράτος δεν τους βοηθούσε, ζούσαν με νοίκι και ο πατέρας της εργαζόταν σκληρά για να το πληρώσει. Η ίδια παντρεύτηκε δύο φορές, ο πρώτος της άντρας πέθανε σύντομα, ενώ ο δεύτερος, ο Ονάσογλου, ήταν και αυτός πρόσφυγας. Η Αναστασία νοσταλγεί τα παιδικά της χρόνια στην Καισάρεια, τους Τούρκους φίλους της με τους οποίους  διασκέδαζαν συχνά, έπαιζαν ντέφι, μαντολίνο, χόρευαν και οργάνωναν βραδιές πόλκα.

Crédits photographiques : Image à la une, « Portrait d’une petite fille à  l’Orphelinat Américain de Syros en 1922 ». La photographie a été déposée à la phonothèque de la MMSH. Toutes les photographies de cette collection sont diffusées avec l’autorisation des témoins, elles sont déposées à la phonothèque de la MMSH et aux archives des Cyclades.(CC BY-NC).

  1. H συλλογή προφορικών μαρτυριών “Μικρασιάτες πρόσφυγες του 1922 στη Σύρο“  κατατέθηκε σε συνεργασία με το Ιστορικό Αρχείο Κυκλάδων της Σύρου στην  Φωνοθήκη του Κέντρου Μεσογειακών και Ανθρωπιστικών Σπουδών (maison méditerranéenne des sciences de l’homme). Οι προφορικές μαρτυρίες έγιναν στο πλαίσιο του προγράμματος “H πόλη στους νεότερους χρόνους” με επικεφαλή τον καθηγητή νεότερης ιστορίας, Χρήστο Λούκο, σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών []

Récit de vie d’Achille Mavromoustakis = Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ ΜΑΥΡΟΜΟΥΣΤΑΚΗ

En 2013, le corpus sonore Réfugiés d’Asie-Mineure sur l’île de Syros en 1922 a été déposé conjointement au sein des Archives historiques de l’île de Syros et de la phonothèque de la MMSH. Il a été traités à la phonothèque en langue grecque et française. Les notices en langue française sont accessibles sur la base de données Ganoub, celles en langue grecque le sont aux  Archives historiques de l’île de Syros et sur les Carnets de la phonothèque, sous forme de billets.

Notice en langue française: Antonis Mavromoustakis, réfugié de la deuxième génération, évoque les récits de son père Achille Mavromoustakis et de sa mère Styliani-Lilika Katolia qui habitaient à Dardanelles-Çanakkale, au moment des événements de 1922 = Ο Αντώνης Μαυρομουστάκης, πρόσφυγας δεύτερης γενιάς αφηγείται την ζωή του πατέρα του Αχιλλέα Μαυρομουστάκη και της μητέρας του Στυλιανής-Λιλίκας Κατολία που κατοικούσαν στην περιοχή Δαρδανέλια (Τσανάκκαλε)

Ηχογραφήθηκε στις 7 Αυγούστου του 2001 στη Σύρο από την ιστορικό Κατιλένα Σταθάτου για την συλλογή προφορικών μαρτυριών « Μικρασιάτες πρόσφυγες του 1922 στη Σύρο« 1

 

 O Αντώνης Μαυρομουστάκης γεννήθηκε το 1935 στη Σύρο και ήταν  οδοντίατρος στην Ερμούπολη.  Μιλάει για την ζωή του πατέρα του Αχιλλέα Μαυρομουστάκη και της μητέρας του Στυλιανής – Λιλίκα το γένος Κατολία. Ο Αχιλλέας γεννήθηκε το 1896 στην Κωσταντινούπολη, όπου σπούδασε δάσκαλος και έμαθε βυζαντινή μουσική. Είχε έναν αδελφό και δυο αδελφές οι οποίες παρέμειναν εκεί και ήρθαν στην Ελλάδα, μετά από τα Σεπτεμβριανά το 1955.2 Η Στυλιανή γεννήθηκε το 1902 στα Δαρδανέλια (Τσανάκκαλε), ο πατέρας της ήταν μεγαλέμπορος ξυλείας, έφερνε ξύλα από την Μικρά Ασία στη Σύρο. Μετά τα γεγονότα του 19143 είχαν αυτο-εξοριστεί στη Σύρο και  κατά την διαμονή τους αγοράσανε ένα σπίτι μέσα στην Ερμούπολη. Αργότερα, όταν εκτονώθηκε η ένταση και οι σχέσεις Τούρκων και Ελλήνων αποκαταστάθηκαν, ξαναγύρισαν με την οικογένειά της στον Ελλήσποντο στα Δαρδανέλια όπου εκεί η Στυλιανή παντρεύτηκε τον Αχιλλέα Μαυρομουστάκη.

Achilles Mauromoustakis

Λίγο πριν την μαζική έξοδο των ελλήνων το 1922, οι τούρκικες αρχές κατάσχεσαν το σπίτι  που ζούσαν και τα κτημάτά τους. Όλη η οικογένεια της Στυλιανής μετανάστευσε στην Ελλάδα κουβαλόντας μαζί τους λίγα τιμαλφή αντικείμενα ενω από την οικογένεια του Αχιλλέα έφυγε μόνον ο ίδιος. Όταν εγκαταστάθηκαν στη Σύρο, κατοικούσαν στην αρχή στο σπίτι που είχε αγοράσει ο πατέρας της Στυλιανής, το 1914. Ο Αχιλλέας, τα πρώτα χρόνια, δούλευε σαν δάσκαλος στο Αμερικανικό Ορφανοτροφείο, αργότερα διορίστηκε στη δημαρχία ληξίαρχος και κατάφερε να εκλεγεί δύο φορές δημοτικός σύμβουλος. Στον ελεύθερο του χρόνο, έψελνε  στον Άγιο Γεώργιο και ήξερε πολλούς βυζαντινούς στίχους και σκοπούς, είχε διασώσει κάποια βιβλία βυζαντινής μουσικής από την Τουρκία, τα οποία όταν πέθανε δωρήθηκαν στη μονή Κεχροβουνίου της Τήνου. Αλληλογραφούσε με τον πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως και τον αρχιεπίσκοπο Μακάριο Κύπρου. Μαζί με τη Στυλιανή έκαναν δύο παιδιά, το πρώτο γεννήθηκε το 1924 και σε ηλικία 21 ετών, όντας στρατιώτης του ελληνικού στρατού, σκοτώθηκε στην μάχη του Γράμμου κατά την διάρκεια του εμφυλίου πολέμου. Ο Αντώνης υποστηρίζει πως η Σύρος ήταν, ανέκαθεν, μια πόλη προσφύγων και ο ντόπιος πληθυσμός ήταν σχετικά καλοπροαίρετος απέναντί τους. Το 1923 ίδρυσαν μαζί με άλλους πρόσφυγες τον “Πανπροσφυγικό Σύλλογο” που είχε σαν έργο του να περιθάλψει τους πρόσφυγες της Μικρασιατικής Καταστροφής και να διεκδικήσει για αυτούς καλύτερες συνθήκες ζωής. Με τις ενέργειες του συλλόγου έχτισαν τον πρώτο προσφυγικό συνοικισμό στον Ξηρόκαμπο, στους πρόποδες της Άνω Σύρου. Ο Αχιλλέας έγραφε στην καθαρεύουσα και δημοσίευε κείμενα στην προσφυγική εφημερίδα ο “Προσφυγικός Κόσμος” που εκδιδόταν στην Αθήνα. Επιπλέον έκανε ανταποκρίσεις για κυκλαδικά θέματα στο “Κυκλαδικό Φως”, την εφημερίδα των Κυκλάδων. Ήταν θρησκευόμενος και θερμός υποστηρικτής του Βενιζέλου. Πέθανε το 1974.

Ο Αντώνης θυμάται πως η μητέρα του έπαιζε μαντολίνο, ζωγράφιζε και ήταν η πρώτη οικογένεια στη Σύρο που στόλισε χριστουγεννιάτικο δέντρο! Όλη η γειτονιά ερχόταν να το θαυμάσει γιατί είχε όμορφα στολίδια. Συχνά ντυνόντουσαν μασκαράδες, κάνανε γιορτές και παίζανε μουσική. O Αντώνης καταλήγει πως οι πρόσφυγες ήταν ανοιχτόκαρδοι και ξέραν πως να διασκεδάζουν και να περνούν καλά.

Image à la une :  Achille Mavromoustakis en train d’enseigner à l’Orphelinat Américain
Image insérée dans le texte : portrait d’Achille Mavromoustakis
Les photographies ont été déposée à la phonothèque de la MMSH. Toutes les photographies de cette collection sont diffusées avec l’autorisation des témoins, elles sont déposées à la phonothèque de la MMSH et aux archives des Cyclades (CC BY-NC).

  1. H συλλογή προφορικών μαρτυριών “Μικρασιάτες πρόσφυγες του 1922 στη Σύρο“  κατατέθηκε σε συνεργασία με το Ιστορικό Αρχείο Κυκλάδων της Σύρου στην  Φωνοθήκη του Κέντρου Μεσογειακών και Ανθρωπιστικών Σπουδών (maison méditerranéenne des sciences de l’homme). Οι προφορικές μαρτυρίες έγιναν στο πλαίσιο του προγράμματος “H πόλη στους νεότερους χρόνους” με επικεφαλή τον καθηγητή νεότερης ιστορίας, Χρήστο Λούκο, σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών []
  2.  Με την ονομασία «Σεπτεμβριανά» έμεινε στην ιστορία το οργανωμένο πογκρόμ της νύκτας της 6ης Σεπτεμβρίου 1955, εξ ου και η ονομασία, που συνέβη στη Κωνσταντινούπολη, όπου καθοδηγούμενος τουρκικός όχλος προκάλεσε βίαια επεισόδια κατά των περιουσιών των Ελλήνων ομογενών, πλην όμως Τούρκων υπηκόων, καθώς και άλλων μη μουσουλμανικών μειονοτήτων, λεηλατώντας και πυρπολώντας ελληνικά καταστήματα, σπίτια, σχολεία και βεβηλώνοντας εκκλησίες ακόμα και νεκροταφεία δημιουργώντας τρομοκρατία και ανασφάλεια για τις υφιστάμενες μειονότητες. Αφορμή έδωσε μια βομβιστική επίθεση στο πατρικό σπίτι του Κεμάλ Ατατούρκ στην Θεσσαλονίκη, που αποδείχτηκε στην συνέχεια ότι ήταν σκηνοθετημένη προβοκάτσια από την ίδια τη τουρκική κυβέρνηση. []
  3. Η έναρξη γενικευμένων διωγμών ξεκίνησε κατά τα τέλη του 1913, με το τέλος των Βαλκανικών Πολέμων,ενώ αρχικός στόχος ήταν οι ελληνικοί πληθυσμοί της Ανατολικής Θράκης. Με την καθοδήγηση όμως Γερμανών συμβούλων της Οθωμανικής Αυτοκρατορία, από τον Μαϊού του 1914, οι διώξεις επεκτάθηκαν επίσης και στη δυτική Μικρά Ασία []

Entretien avec les soeurs Voikou = ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΙΣ ΑΔΕΛΦΕΣ ΒΟΙΚΟΥ

En 2013, le corpus sonore Réfugiés d’Asie-Mineure sur l’île de Syros en 1922 a été déposé conjointement au sein des Archives historiques de l’île de Syros et de la phonothèque de la MMSH. Il a été traités à la phonothèque en langue grecque et française. Les notices en langue française sont accessibles sur la base de données Ganoub, celles en langue grecque le sont aux  Archives historiques de l’île de Syros et sur les Carnets de la phonothèque, sous forme de billets.

Notice en langue française :    Les soeurs Voïkou racontent l’histoire de leurs parents, rescapés de la catastrophe de Smyrne et leur installation à Syros  = Οι αδελφές Βόικου αφηγούνται τη ζωή των γονιών τους που επέζησαν της μικρασιατικής καταστροφής  και την εγκατάσταση τους στη Σύρο

Ηχογραφήθηκε το 1999 στη Σύρο από την Αγγελική Ψιλοπούλου και την Μαργαρίτα Καλουτά για την συλλογή προφορικών μαρτυριών “Μικρασιάτες πρόσφυγες του 1922 στη Σύρο“ 1

Η οικογένεια Βόικου είχε μάλλον δέκα παιδιά, οκτώ κορίτσια και δύο αγόρια. Η Ευστρατία, η Ειρήνη και η Ζωή, είναι τρείς από τις οκτώ αδελφές Βόικου  και μας αφηγούνται την ιστορία της οικογένειας τους.   Κατά την διάρκεια της ηχογράφησης, δεν είναι ξεκάθαρο  ποιά είναι τα ονόματά τους και ποιά αδελφή μιλάει κάθε φορά, καθώς η μία συμπληρώνει την άλλη.    Η μητέρα τους, η Καλλιόπη, ήταν από το Κορδελιό, ενώ ο πατέρας τους, o Δημήτρης, ήταν από την Κρήτη. Είχαν ένα τσαγκαράδικο στη Σμύρνη και ζούσαν αρμονικά με τους τούρκους. Όταν ξεκίνησε ο πόλεμος, αγνόησαν τις προειδοποιήσεις να φύγουν από την πόλη και συνέχισαν την ζωή τους κανονικά.  Σε αυτό το διάστημα η Καλλιόπη έκανε πέντε παιδιά (τα άλλα θα τα γεννήσει αργότερα στη Σύρο) από τα οποία το ένα -ο Βίκτωρας- ήταν μουγκός.

Πριν από το 1922, ένα βράδυ μπήκαν στο σπίτι Τούρκοι στρατιώτες, πήραν όλα τα αντικείμενα που είχαν αξία και τραβήξαν τα σκουλαρίκια των παιδιών. Οι αδελφές Βόικου έχουν μέχρι σήμερα τα σημάδια στα αυτιά τους. Έπειτα ήρθε η Μικρασιατική Καταστροφή και η Καλλιόπη μόνη πάσχιζε να σώσει τα πέντε μικρά παιδιά της, δεδομένου ότι ο Δημήτρης είχε ενταχθεί στον ελληνικό στρατό. Ο Βίκτωρας είχε βρει στον δρόμο ένα σακουλάκι με λεφτά και μ’αυτά επιβίωσαν σε όλο το ταξίδι της φυγής. Μετά από πολλές δυσκολίες και περιπέτειες, κατάφεραν να επιβιβαστούν σε ένα πλοίο. Τα παιδάκια ήταν πολύ μικρά και δοκιμάστηκαν από την πείνα τις κρίσιμες αυτές στιγμές. Το καράβι τους πέρασε από  Χίο, Μυτιλήνη, Ύδρα και Σπέτσες. Στην αρχή νόμιζαν ότι θα έβρισκαν τον πατέρα τους στην Αθήνα, αλλά αυτός, ως στρατιώτης είχε μεταβεί στη στρατιωτική βάση της Σύρου. Οι αδελφές Βόικου θυμούνται τη στιγμή της επανένωσης της οικογένειας στη Σύρο σαν μια στιγμή μεγάλης συγκίνησης. Ο πατέρας δούλευε ως τσαγκάρης στο Αμερικανικό Ορφανοτροφείο και αργότερα άνοιξε δικό του τσαγκαράδικο καταφέρνοντας να αγοράσει ένα σπίτι.  Τα πρώτα χρόνια οι Συριανοί δεν ήταν πολύ φιλόξενοι, τους φώναζαν “τουρκόσπορους” και τις γυναίκες “τουρκομερίτισσες”. Συγκατοικούσαν πολυάριθμες οικογένειες προσφύγων σε μικρούς χώρους κάτω από κακές συνθήκες υγιεινής. Σιγά-σιγά όμως γνωρίστηκαν με τους ντόπιους, έκαναν παρέα και ανέπτυξαν στενές σχέσεις. Μάλιστα, διάφορες Συριανές φίλες της Καλλιόπης την βοήθησαν πολύ  όταν ήταν μικρά τα παιδιά της.

Η Καλλιόπη η Σμυρνιά, όπως την έλεγαν στη Σύρο, ήταν γνωστή για τα γλέντια της και τις γιορτές της, στα οποία έρχονταν ντόπιοι και πρόσφυγες περιμένοντας με ανυπομονησία να δοκιμάσουν τα φαγητά της. Έκαναν μεγάλα τραπέζια  στο σπίτι τους, όπου τραγουδούσαν σμυρνέϊκα και λέγανε μαντινάδες. Όλη η γειτονιά μαζευόταν για να ακούσει. Ο πατέρας, εκτός από το τσαγκαράδικο, άνοιξε και μια ταβέρνα. Εκεί περνούσε τα βράδια, κερνούσε συχνά τους πελάτες και  έσβηνε τα περισσότερα από όσα του χρωστούσαν. Η Καλλιόπη ήταν θρήσκα, τακτική και καθαρή, γάζωνε σε μια μηχανή τα εσώρουχα της οικογένειας,  ετοίμαζε φαγητό και το πήγαινε  κάθε μέρα στα εργοστάσια που εργάζονταν τα παιδιά της. Οι αδελφές Βόικου πήγαν λίγες μόνο τάξεις δημοτικού και  μετά αναγκάστηκαν να δουλέψουν, κυρίως  στα εργοστάσια της Ερμούπολης. Στην Κατοχή, σύμφωνα με τις αδελφές, οι πρόσφυγες δοκιμάστηκαν περισσότερο από τους άλλους κατοίκους του νησιού και ο  Δημήτρης προστάτευσε τις κόρες του από τις ερωτικές διαθέσεις των Ιταλών. Λίγο αργότερα πέθανε  η Καλλιόπη και ο Δημήτρης κόντεψε να τρελαθεί από τη στεναχώρια.

Στο τελευταίο τμήμα της συνέντευξης οι τρεις αδελφές μιλούν για τις δικές τους κυρίως αναμνήσεις, για τους γάμους, τις διασκεδάσεις, τις σχέσεις τους με το άλλο φύλο. Ξεχωρίζουν οι πληροφορίες που αναφέρονται σε ένα ορφανό που περιμάζεψε  η μητέρα τους και το έκανε ψυχοπαίδι, όπως και  ότι δεν πήγε στον  γάμο μιας κόρης της με έναν καθολικό και της μίλησε μόνον όταν γέννησε το πρώτο της παιδί, σε  αντίθεση με  τον πατέρα τους που δεν είχε πρόβλημα με τους μικτούς γάμους. Το κλίμα της συνέντευξης είναι ευχάριστο, έχει νυχτώσει αρκετά και οι αδελφές πειράζουν η μία την άλλη.

Crédits photographiques de l’image à la Une :  Image à la une, portraits des soeurs Voikou. La photographie a été déposée à la phonothèque de la MMSH. Toutes les photographies de cette collection sont diffusées avec l’autorisation des témoins, elles sont déposées à la phonothèque de la MMSH et aux archives des Cyclades.(CC BY-NC).

Deuxième image, Greek and Armenian refugee children in the sea near Marathon, Greece, c. 1915 or 1916, following their departure from Turkey. Photograph by the : American Committee for Relief in the Near East, Library of congress. Pas de restrictions de droits connues.

 

  1. H συλλογή προφορικών μαρτυριών “Μικρασιάτες πρόσφυγες του 1922 στη Σύρο“  κατατέθηκε σε συνεργασία με το Ιστορικό Αρχείο Κυκλάδων της Σύρου στην  Φωνοθήκη του Κέντρου Μεσογειακών και Ανθρωπιστικών Σπουδών (maison méditerranéenne des sciences de l’homme). Οι προφορικές μαρτυρίες έγιναν στο πλαίσιο του προγράμματος “H πόλη στους νεότερους χρόνους” με επικεφαλή τον καθηγητή νεότερης ιστορίας, Χρήστο Λούκο, σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών []

Refugies d’Asie-Mineure sur l’île de Syros en 1922, entretien avec Katerina Kardamitsi = ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΕΣ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ ΣΤΗ ΣΥΡΟ : Η KΑΤΕΡΙΝΑ ΚΑΡΔΑΜΙΤΣΗ ΜΙΛΑΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΓΩΝΑ ΣΚΥΡΙΑΝΟΓΛΟΥ

En 2013, le corpus sonore Réfugiés d’Asie-Mineure sur l’île de Syros en 1922 a été déposé conjointement au sein des Archives historiques de l’île de Syros et de la phonothèque de la MMSH. Il a été traités à la phonothèque en langue grecque et française. Les notices en langue française sont accessibles sur la base de données Ganoub, celles en langue grecque le sont aux  Archives historiques de l’île de Syros et sur les Carnets de la phonothèque, sous forme de billets.

Notice en langue française :  Κaterina Kardamitsi, réfugiée de la deuxième génération, évoque les récits de sa mère Pagona Skirianoglou qui a vécu la catastrophe de Smyrne à l’âge de 14 ans = Η Κατερίνα Καρδαμίτση αφηγείται τη ζωή της μητέρας της Παγώνας Σκυριανόγλου  από τη Μενεμένη της Μικράς Ασίας

Ηχογραφήθηκε στις 3 Αυγούστου του 2001 στη Σύρο από την ιστορικό Κατιλένα Σταθάκου1

H Κατερίνα Καρδαμίτση του Γεωργίου και της Παγώνας γεννήθηκε στις 28 Απριλίου του 1930 και αφηγείται τη ζωή της μητέρα της Παγώνας Σκυριανόγλου που ήρθε πρόσφυγας από τη Μικρά Ασία το 1922. Σύμφωνα με τις αναμνήσεις της Κατερίνας από τις ιστορίες της μητέρας της, η Παγώνα γεννήθηκε το 1908 στη Μενεμένη της Σμύρνης. Ο πατέρας της λεγόταν Αντώνης Σκυριανόγλου, η μητέρα της Ειρήνη και είχε τρία αδέλφια, την Πολυξένη (η μεγαλύτερη), τον Σίμο και τον Παναγιώτη. Το 1922 ο Αντώνης και η  Πολυξένη πέθαναν ενώ ήταν αιχμάλωτοι του τουρκικού στρατού. Η υπόλοιπη οικογένεια διέφυγε με πλοίο με προορισμό την Αθήνα, όπου βρήκαν προσώρινο κατάλυμα στην Παλιά Βουλή κάτω από δύσκολες συνθήκες. Αργότερα μεταφέρθηκαν σε αποθήκες στην περιοχή του Θησείου και έπειτα εγκαταστάθηκαν στην Ερμούπολη. Κατά τη διάρκεια των μετακινήσεων, η Παγώνα και η Ειρήνη έχασαν τον Σίμο και τον Παναγιώτη.  Από την ταλαιπωρία, το κρύο και τις κακουχίες, η Ειρήνη αρρώστησε βαριά με πνευμονία και έφυγε από τη ζωή. Η Παγώνα, ορφανή, μην έχοντας πού να μείνει, δούλευε ως εσωτερική οικιακή βοηθός. Λίγους μήνες μετά, ο Σίμος και ο Παναγιώτης ήρθαν οικότροφοι  στο Αμερικανικό Ορφανοτροφείο Σύρου και η οικογένεια ενώθηκε. Ο Σίμος αγαπούσε τη μουσική και συμμετείχε στη δημοτική μπάντα του Δήμου Ερμούπολης. Όταν ενηλικιώθηκε, έφυγε για την Αθήνα όπου δούλευε στον ιππόδρομο, αργότερα  εγκαταστάθηκε μαζί του και ο Παναγιώτης. Η Παγώνα έμεινε στη Σύρο και παντρεύτηκε στα 18 της τον ναυτικό Γιώργο Ρόκκο. Η Κατερίνα θυμάται πως η μητέρα της σταδιακά ενσωματώθηκε στην τοπική κοινωνία και ξέχασε τις μικρασιατικές συνήθειες και τα έθιμα. Έκανε δύο παιδιά και σε ηλικία 34 χρονών χήρεψε.

 

Crédits photographiques de l’image à la Une : Refugees in front of the ruins of the temple of Thesus, 1922, Library of congress. Pas de restrictions de droits connues.

  1. H συλλογή προφορικών μαρτυριών “Μικρασιάτες πρόσφυγες του 1922 στη Σύρο“  κατατέθηκε σε συνεργασία με το Ιστορικό Αρχείο Κυκλάδων της Σύρου στην  Φωνοθήκη του Κέντρου Μεσογειακών και Ανθρωπιστικών Σπουδών (maison méditerranéenne des sciences de l’homme). Οι προφορικές μαρτυρίες έγιναν στο πλαίσιο του προγράμματος “H πόλη στους νεότερους χρόνους” με επικεφαλή τον καθηγητή νεότερης ιστορίας, Χρήστο Λούκο, σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών []

Ecouter les réfugiés d’Asie-Mineure à l’origine du style »Smyrneïko »

En 2013, le corpus sonore “Réfugiés d’Asie-Mineure sur l’île de Syros en 1922″ a été déposé conjointement au sein des Archives historiques de l’île de Syros et à la phonothèque de la MMSH et traité à la phonothèque en langue grecque et française. Les notices en langue française sont accessibles sur la base de données Ganoub, celles en langue grecque le sont aux  Archives historiques de l’île de Syros et sur les Carnets de la phonothèque, sous forme de billets.

Un des thèmes récurrents dans les témoignages enregistrés des réfugiés d’Asie-Mineure est celui de la musique. Malgré les événements tragiques qui les touchent en 1922, les Micrasiates mettent en avant dans leurs récits leur joie de vivre et leur sens de la fête. Ce trait de caractère transparaît à travers les discours des réfugiés de la deuxième génération.

A leur arrivée à Syros, les Grecs d’Anatolie se distinguent par leurs chants, leurs coutumes, notamment durant les glentia1, fêtes populaires données à l’occasion des fêtes religieuses ou patronales.

Antonis Mavromoustakis témoigne de ce goût de la fête dans l’entretien 4443, où il évoque l’histoire de ses parents, originaires d’Asie Mineure et installés à Syros après la Grande Catastrophe. Il parle des réfugiés comme de bons vivants, marqués par les traditions, notamment les Apokries2

Ils avaient un meilleur art de vivre, je pense. Malgré la catastrophe, ils continuaient d’organiser leurs festivités. A l’occasion du Carnaval ils se déguisaient. Ma mère, même plus âgée, était marquée par ces traditions et avec ses amis, ils se retrouvaient pour festoyer, chanter. J’ai aussi remarqué cela chez les sœurs de mon père qui étaient originaires de Constantinople. Ils avaient une autre mentalité, ils savaient s’amuser. Ils voulaient profiter de leur vie, ils ne restaient pas enfermés dans leur malheur, à se lamenter sur leur sort. Ils voyaient toujours la vie avec optimisme.

Dans l’entretien 4461, les soeurs Voïkou, issues d’une famille nombreuse de 10 enfants, se rappellent avec nostalgie de leur père, passionné de musique et de leur mère, surnommé la « Smynrniote ». Ils évoquent les grands rassemblements entre voisins à Syros.

– Vous aviez des distractions ici? On chantait des smyrneïka?

Notre père chantait de ces amanedes…Sainte Vierge! Durant le Carnaval c’était de la folie (…) Le premier lundi de Carême, ils mettaient des couvertures par terre et tout le quartier se réunissait, tout le monde était invité. De nos jours on ne voit plus ça. Ils aimaient le vin et passer du bon temps… Oui…et les belles chansons : “Proxthes sto Aigaio” “Geia sou manoula mou glykia “ Mon père, dès qu’il croisait quelqu’un voulait sur-le-champ lui composer un poème personnalisé3 .

Theodosia Hatzigeorgiou (entretien 4450) réfugiée de la deuxième génération, se souvient d’une chanson traditionnelle pour le mariage et en entonne quelques couplets, avant de se laisser emporter par l’émotion.

Ils se réunissaient pour les jours de fête : Noël, Nouvel An, Carnaval, jours fériés… Toute la famille se retrouvait chez quelqu’un : à manger et à boire, de la musique – des chansons d’Anatolie et d’Asie-Mineure à n’en plus finir- et c’était parti !
– Vous vous souvenez d’un chant que vous chantait votre mère? Des berceuses, des incantations?
Des incantations? Je connais des chansons.. Je vais chanter un chant du mariage :
« Le temps est venu, le moment privilégié que Dieu a béni de sa main droite,
O mère quelle joie, quelle grande joie, les frères et sœurs d’un côté et le maître de la maison de l’autre »
Quand je chante ces chansons je suis émue aux larmes, car elles me rappellent mon père et ma mère, et les moments que j’ai vécus enfant, au sein de ma famille. Ces choses-là ne s’oublient pas et je vais les emporter avec moi.

Les témoins évoquent les prédispositions de certains Micrasiates pour la musique, qui se manifestaient parfois dès leur plus jeune âge. Ainsi, Simos Skirianogou (entretien 4449), recueilli à l’Orphelinat américain de Syros a réussi à intégrer l’orchestre municipal de Syros grâce aux enseignements artistiques qui y étaient dispensés. Dans les entretiens sont mentionnés des joueurs et joueuses de oud, de mandoline et de violon.
Le récit de
Despina Dimou (entretien 4442), issue d’une famille de musiciens originaire de Aïvali témoigne de la place privilégiée qu’occupait la musique dans leur vie :

Mon frère jouait du violon lui-aussi. Dans la famille, tout le monde était musicien. De la maison retentissait de la musique. C’était la seule chose essentielle, belle et joyeuse que nous ayons : la musique.

Cette influence orientale dans la musique donne naissance en Grèce au style smyrneïko – littéralement, musique de Smyrne -, qui est une branche du rebetiko. Le « chant de Smyrne » donne à entendre la voix des grecs d’Asie Mineure, qui chantent leur mélancolie empreinte de nostalgie, leur xenitia –  notion d’exil en grec -.

Dans ces chansons se mêlent la douleur et la nostalgie de cette génération qui se trouve confrontée à de profonds problèmes sociaux et économiques.

Les instruments traditionnels d’influence orientale sont le oud (instrument à cordes pincées), le santour (instrument à cordes frappées), le qanûn (instrument à cordes pincées) mais aussi le violon.
Les ethnomusicologues distinguent plusieurs sous-genres comme l’amanes ou manes, solo vocal improvisé qui se caractérise par l’interjection « aman »4 et marque la complainte.  Cette improvisation vocale est souvent accompagnée d’un taksim, improvisation instrumentale qui suit les règles du système musical des maqâm, répandu dans l’Empire Ottoman et en Orient.

Le style smyrneïko est porté par des artistes comme le trio Dimitrios Semsis, Agapios Tomboulis et Rosa Eskenazi, qui interprète cet amanes en 1929 :

Pour aller plus loin :

Panagiota  Anagnostou.   Les  représentations  de  la  société grecque  dans  le  rebetiko.   Sciencepolitique.  Universite Montesquieu – Bordeaux IV, 2011.

Bernard Lortat-Jacob (éditeur). L’improvisation dans les musiques de tradition orale. Ouvrage collectif accompagné d’une cassette d’illustrations musicales. Paris : SELAF, 5 ruede Marseille, 75010 Paris, 1987, Ethnomusicologie 4, 274 p.

Marie-Hortense Lacroix, « Un éclairage hypothétique sur certaines formes vocales traditionnelles : l’improvisation poétique en temps mesuré », Cahiers d’ethnomusicologie [En ligne], 17 | 2004, mis en ligne le 13 janvier 2012, consulté le 17 janvier 2016. URL : http://ethnomusicologie.revues.org/420

Remerciements :

Un grand merci à Panagiota  Anagnostou pour sa relecture.

Crédits photographiques :

Photographie à la Une : Rembetes in Karaiskaki, Piraeus, 1933. Scan from « Fünf Griechen in der Hölle ». Pas de restrictions de droits connues.
Vignette de Soundcloud : Smyrna style rebetiko trio: Dimitris Semsis, Agapios Tomboulis, Rosa Eskenazi, Athens, 1932. Pas de restrictions de droits connues.

Crédits musicaux :
Rosa Eskenazi, Manes Tzivaeri, 1929. Greek Smyrna / Recordings 1920-1930 / Greek Phonograph,

  1. mot emprunté à la langue turque (englence) pour désigner la fête []
  2. nom donné au Carnaval en Grèce qui est célébré 40 jours avant Pâques []
  3. tradition de l’improvisation poétique chantée []
  4. mot d’origine turco-persan qui signifie miséricorde, grâce, pitié []

Edit-a-thon « Récits et encylopédie – Storytelling and encyclopedia » – Programme/Program

On October 23rd, 2015 from 10:00 to 17:00 at the Mediterranean House of Human Sciences in Aix-en-Provence (room 10) will be organized an edit-a-thon in order to collaboratively enrich Wikipedia articles with sound recordings, either by indicating the links in notes or by illustrating articles with sound clips on the theme of refugees, mobilities and migrations by cutting the relevant parts of the historical recordings they explore and upload them afterwards.

It’s free to participate and open to all! Register only (limited places) – Libre et ouvert à tou.tes sur inscription (places limitées)

Le 23 octobre 2015, de 10h à 17h, a lieu à la MMSH à Aix-en-Provence (room 10) une journée collaborative ou « edit-a-thon » pour enrichir ensemble les articles sur la question des populations en mobilité, des réfugiés et des migrants, à partir de témoignages oraux. A partir de l’écoute de témoignages recueillis auprès de réfugiés ou de migrants du début du 20ème siècle, il s’agira de permettre à tou-te-s de tirer partie de la transmission orale, faire connaître les anonymes de l’histoire et initier de nouveaux contributeurs à utiliser le son en lien avec les articles.

Inscriptions closes

To go to MMSH / Aller à la MMSH

Clôture des inscriptions mardi 20 octobre  –  Closing registration Tuesday , October the 20th

Pour en savoir plus/To learn more in english /en langue anglaise  – en langue française/in french

Lire le récit cette journée/Read the storytelling

Programme/Program

10:00 – 10:15 : welcome coffee and arrivals
10:15 – 11:30 : partners speech, about mobilities lexicon by Sara Casella-Colombeau (post PHD LabexMed) and audacity training by Joséphine Simnonnot (LESC/CREM).
11:30 – 13:00 : contribution
13:00 – 14:00 : lunch
14:00 – 16:30 : contribution
16:30 – 17:00 : conclusion and debats

17:00 : end of the day

***

10h – 10h15 : bienvenue et café
10h15 – 11h30 : présentation des partenaires, le vocabulaire des mobilités par Sara Casella-Colombeau (post doc LabexMed), quelques mots sur l’usage d’audacity par Joséphine Simnonnot (CREM/LESC).
11h30 – 13h : contribution des participants sur wikipedia
13h – 14h : lunch
14h – 16h30 : contribution des participants sur wikipedia
16h30 – 17h : conclusion et échanges

17h : fin de la journée

This collaborative day is organized with the support of the Europeana Sounds project.

Journée collaborative organisée avec le soutien du programme européen Europeana Sounds.

Dans le cadre de / part of Ateliers numériques du Labexmed.

Thanks to reply / Merci de répondre à l’enquête bilan par formulaire Survey feedback

Voir aussi la page Facebook du projet

ou l’information  présentée sur le site de l’ADBS ou des CORIST

Credits: children from the Syros orphanage, christmas 1923, Cycladis historical archives. Public domain.

Storytelling and encyclopedia: edit-a-thon at the MMSH – Mobility, migration, refugees

The Research Centre of Ethnomusicology (CREM –  CNRS – Musée de l‘Homme) and the Sound Archive of the Mediterranean Social Science Center (MMSH)  in collaboration with Wikimedia France will host a Wiki edit-a-thon on October 23rd, 2015 from 10:00 to 17:00 at the Mediterranean House of Human Sciences in Aix-en-Provence as part of the Europeana Sounds project. This collaborative day is also part of the digital workshops of the LabexMed.

During the edit-a-thon participants will be supervised by volunteers from the Wikimedia Chapter France in order to appropriately enrich Wikipedia articles with sound recordings, either by indicating the links in notes or by illustrating articles with sound clips on the theme. Furthermore, the participants can donate to Wikimedia Commons on behalf of MMSH by finding the right excerpts from the audio collections that are not yet on Wikimedia. For instance, by cutting the relevant parts of the historical recordings they explore and upload them afterwards.

Underneath you can read what to expect if you’re going to pariticpate during the day. Further below you can have a look at all the collections that will be used during this edit-a-thon.

Register for this edit-a-thon here:
it’s free to participate and open to all!

What can you expect during the day?
– Participate in improving (and creating) Wikipedia articles
– Explore and understand the context of various sound collections from the MMSH and CREM record libraries
– Identify places, situations, anecdotes from the stories of the refugees and relate those to articles
– Donate content to Wikimedia Commons by uploading (parts of) audio archival material
– Meet local contributors to Wikipedia and connect with them for future publications
– Explore and make visible the stories of refugees throughout history
– Get to know the Mediterranean House of Human Sciences and their scientific activities

Read about the project in french.

Read about the collections underneath (in French)

La Maison méditerranéenne des sciences de l’homme et le CREM – CNRS–Musée de l‘Homme disposent au sein de leurs services d’archive de plusieurs fonds qui pourront être utilisés lors de cette journée de contribution. Nous vous présentons ci-dessous les collections sonores dont les collections sont librement réutilisables pour effectuer des liens ou des citations avec les articles, la recherche sur la base à partir de mots-clés devrait vous aider à travailler sur les sujets qui vous intéressent et vous permettre d’identifier des articles à modifier ou des articles à créer avant votre venue le 23 octobre. Vous pouvez inscrire vos projets d’enrichissements ici : https://framacalc.org/Editathonsonore

Trois collections de la MMSH:

    • Mémoire des arméniens dans les Bouches-du-Rhône
      120h – 2006-2007 / Autorisation de réutilisation donnée par les témoins enregistré
      Ces enquêtes ont pour objectif de décrire l’installation de la diaspora arménienne dans les Bouches-du-Rhône (sept quartiers de Marseille, La Ciotat, Aix et le pays d’Aix, Martigues et la région de l’étang-de-Berre, Arles et la Camargue, et les Salins-de-Giraud) et la transmission de la culture arménienne sur trois générations depuis les années 1920.
      Traitement documentaire en langue française et accès aux fichiers son.

Credits: children from the Syros orphanage, christmas 1923,  Cycladis historical archives. Public domain.

IASA 2015 : « Tous pour un, un pour tous » : biens communs et solutions partagées

L’association international des archives sonores et audiovisuelles (IASA) tiendra sa 46ème conférence annuelle à la Bibliothèque nationale de France à Paris, du dimanche 27 septembre au jeudi 1er octobre sur le thème Tous pour un, un pour tous : biens communs et solutions partagées. Elle sera l’occasion de de mieux connaître le programme Europeana Sounds par divers ateliers  et sera suivie le vendredi 2 octobre par une journée de conférences et de performances organisées dans le cadre de ce programme, sur le thème The Future of Historic Sounds.

The International Association of Sound and Audiovisual Archives (IASA) 46th Annual Conference will be hosted at the Bibliothèque nationale de France, Paris. Dates: Sunday 27 September – Thursday 1 October 2015 Conference theme: « All for One — One for All: Common Concerns — Shared Solutions ». On Friday 2nd October, the Europeana Sounds International Conference The Future of Historic Sounds will be held at the same venue as the IASA conference.

56 conférenciers venus de 16 pays différents présenteront leurs projets autour des archives sonores et audiovisuelles : Allemagne (1), Angleterre (3), Australie (3), Autriche (5), Etats-Unis (19), Finlande (1), France (14), Hongrie (1), Irlande (1), Luxembourg (1), Malaisie (1), Nouvelle-Zélande (1), Norvège (2) Ouganda (1), République Tchèque (1), Suède (1).  11 posters seront présentés par des ressortissants d’Afrique du Sud (1), de Chine (1), de France (2), d’Inde (3), de Turquie (2), du Mexique (1).

56 speakers will come from  16 countries, will present their sound and audiovisual projects : Australia (3), Austria (5), Czech Republic (1), Germany (1), ireland (1),Luxembourg (1), Malaysa (1), New-Zeland (1), Norway (1), Uganda (1), United-Kingdom (3), United-States (19), Sweden (1). 11 posters will be presented from China (1), France (2), India (3), Turkey (2), Mexico (1), South Africa (1)

Ne manquez pas mardi 29 septembre à 18h30 dans le petit auditorium, la conférence multimedia par Rina Sherman “The Ovahimba Years – Les années Ovahimba”, une ethnographie multimecia entre la Namibie et l’Angola (1997-2004) et la journée du programme Europeana Sounds le 2 octobre sur le thème Le futur des sons historiques (entrée libre).

Do not miss Tuesday, 29th, 18:30, Small Auditorium: Multimedia Conference by Rina Sherman “The Ovahimba Years – Les années Ovahimba”,  A multimedia ethnography between Namibia and Angola (1997-2004) and the Europeana Sounds conferences about The future of the historic sounds (free admission).

La phonothèque de la MMSH présentera dans le grand auditorium de la BnF le 1er octobre 2015 à 16h une conférence sous le titre Open access to the field recording: When biomedical sciences meet social sciences.

The MMSH Sound Archive Center will present Friday, 1st, 16:00,  the BnF auditorium a conference about Open access to the field recording: When biomedical sciences meet social sciences.

 

Programme complet des conférences IASA

The future of the historic sounds : programme

Crédits photographiques : Vue de Paris entre 1941 et 1945, photographie du SDASM – San Diego Air & Space Museum. Pas de restrictions de droits connues.

Réfugiés d’Asie-Mineure sur l’île de Syros en 1922 : entretien avec Despina Dimou = συνεντευξη με την Δεσποινα Δημου

En 2013, le corpus sonore “Réfugiés d’Asie-Mineure sur l’île de Syros en 1922″ a été déposé conjointement au sein des Archives historiques de l’île de Syros et à la phonothèque de la MMSH et traités à la phonothèque en langue grecque et française. Les notices en langue française sont accessibles sur la base de données Ganoub, celles en langue grecque le sont aux  Archives historiques de l’île de Syros et sur les Carnets de la phonothèque, sous forme de billets.

Notice en langue française : Despina Dimou, réfugiée de la première génération évoque la catastrophe de Smyrne qu’elle a vécu à l’âge de 14 ans 

Δέσποινα Δήμου πρόσφυγας πρώτης γενιάς μιλάει για την μικρασιατική καταστροφή που έζησε σε ηλικία 14 χρονών Ηχογραφήθηκε το 2001 στην Σύρο από την ιστορικό Κατιλένα Σταθάκου  για την συλλογή προφορικών μαρτυριών “Μικρασιάτες πρόσφυγες του 1922 στη Σύρο“ 1

Η Δέσποινα Δήμου τη στιγμή της συνέντευξης είναι 92 χρονών. Γεννήθηκε το 1908 στο Αϊβαλί (Κυδωνίες) κοντά στην Σμύρνη. Ο πατέρας της Γαβριήλ Δήμος και η μητέρα της Φανή ήταν από την Κωνσταντινούπολη  και είχαν πέντε παιδιά  τον Θανάση, τη Μαρία, την Ειρήνη, την Αφροδίτη και τη Δέσποινα. Ο Γαβριήλ ήταν γνωστός βιολιστής στο Αϊβαλί με μεγάλο ρεπερτόριο που δεν ήταν μόνο παραδοσιακό.  Χωρίς να έχει πάει  για πολύ καιρό στο σχολείο, είχε μάθει να γράφει και να διαβάζει, ενώ η Φανή ήταν αναλφάβητη. Ήταν μια μεσοαστική οικογένεια με πολύ αγάπη για τη μουσική και διαφορετικά ακούσματα. Ο Θανάσης και η Μαρία ήξεραν και αυτοί να παίζουν βιολί, ενώ όλοι είχαν μουσικές γνώσεις. Η Δέσποινα λέει συγκινημένη πως “έβγαινε πάντα μουσική  μέσα από το σπίτι και πως το μόνο ουσιώδες και χαριτωμένο ήταν αυτό”.Kuiawiak Πριν τα γεγονότα του 1922, όλα τα παιδιά πηγαίναν στο σχολείο εκτός από την Ειρήνη που δούλευε ήδη ως καθηγήτρια και ήταν αρραβωνιασμένη με έναν επίσης καθηγητή, τον Δημήτρη Κοντέλλη, τον οποίο  κατά τη διάρκεια των γεγονότων του 1922 οι Τούρκοι στρατιώτες τον πυροβόλησαν και τον σκότωσαν. Σύμφωνα με την Δέσποινα, πριν τη Μικρασιατική καταστροφή οι Τούρκοι και οι Έλληνες ζούσαν χωρίς εχθρότητα και προβλήματα. Το αίσθημα μίσους από κάποιες ομάδες και η αντιπαλότητα ήρθε αργότερα. – Τον Σεπτέμβριο του 1922, κατά την διάρκεια των διωγμών, η οικογένεια διέφυγε με τα αμερικάνικα πλοία για την  πόλη της Μυτιλήνης στη Λέσβο. Η Φανή κατάφερε να κρύψει κάποιες χρυσές λίρες στο στρίφωμα του φορέματος της και να τις περάσει από το τουρκικό τελωνείο.  – Στη Μυτιλήνη η οικογένεια έμεινε για περίπου ένα χρόνο. Εκεί κατοικούσε μία μεγάλη μειονότητα Τούρκων με τους οποίους η οικογένεια Δήμου ήταν γείτονες. Οι Τούρκοι τους συμπεριφέρθηκαν πολύ καλά, τους βοήθησαν και είχαν μεταξύ τους πολύ καλές σχέσεις. Ένας νεαρός Τούρκος ερωτεύτηκε τη Μαρία (μία από τις αδελφές) η οποία, όπως  η Δέσποινα υποστηρίζει,  ήταν πολύ όμορφη, αλλά εκείνη την  εποχή ήταν σχεδόν αδύνατο να γίνει μικτός θρησκευτικός γάμος. Στο νησί, ζούσαν αρκετές προσφυγικές οικογένειες και συζούσαν όλοι μαζί, μέσα σε μια  όμορφη καθημερινότητα. Η Δέσποινα αναπολεί εκείνη την περίοδο και θυμάται πως ήταν πολύ χαρούμενη. – Ένα χρόνο μετά, λόγω της συνθήκης της Λωζάνης και της ανταλλαγής των πληθυσμών, οι Τούρκοι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τη Μυτιλήνη και την Ελλάδα. Ο Θανάσης είχε κάποιες γνωριμίες στη Σύρο από το στρατό και η οικογένεια μετακινήθηκε στην Ερμούπολη. Πέρασαν στην αρχή δύο επισφαλή χρόνια, όπου ο Γαβριήλ έπαιζε βιολί δεξιά και αριστερά και ζούσαν σε μια καρβουναποθήκη. Έπειτα, με πολλές προσπάθειες, κατάφεραν να ανοίξουν ένα μικρό παντοπωλείο στην Ερμούπολη και να νοικιάσουν ένα σπίτι για να μείνουν. Η αδελφή του Ειρήνη, που ήταν καθηγήτρια, έδινε μαθήματα στις μικρότερες αδελφές της, ανάμερα σ’ αυτά ήταν και το μάθημα μουσικής. Η Δέσποινα μας λέει πως η ίδια, είχε πολύ ωραία φωνή και της άρεσε να τραγουδάει, ενώ αργότερα ξεκίνησε να φοιτά στην εμπορική σχολή και έκτοτε δούλευε. Η άποψη της Δέσποινας για την υποδοχή των προσφύγων στη Σύρο είναι αντιφατική, από την μια υποστηρίζει πως οι Συριανοί ήταν καλοπροαίρετοι με τους πρόσφυγες, από την άλλη μιλάει για πολλές δυσκολίες ένταξης, όπως επίσης και για «χαρακτηρισμούς» στο πρόσωπό τους. Κλείνοντας η Δέσποινα λέει  “Συγγνώμη αλλά δεν έχω όμορφες ιστορίες να διηγηθώ”.

Crédits photographiques : Image à la une, portraits de Despina Dimou et son mari. La photographie de Despina Dimou a été déposée à la phonothèque de la MMSH. Toutes les photographies de cette collection sont diffusées avec l’autorisation des témoins, elles sont déposées à la phonothèque de la MMSH et aux archives des Cyclades.(CC BY-NC).                                       Deuxième image, KuiawiakHistoric Sheet Music Collection 1800-1922), Library of congress. Pas de restrictions de droits connues.

  1. H συλλογή προφορικών μαρτυριών “Μικρασιάτες πρόσφυγες του 1922 στη Σύρο“  κατατέθηκε σε συνεργασία με το Ιστορικό Αρχείο Κυκλάδων της Σύρου στην  Φωνοθήκη του Κέντρου Μεσογειακών και Ανθρωπιστικών Σπουδών (maison méditerranéenne des sciences de l’homme). Οι προφορικές μαρτυρίες έγιναν στο πλαίσιο του προγράμματος “H πόλη στους νεότερους χρόνους” με επικεφαλή τον καθηγητή νεότερης ιστορίας, Χρήστο Λούκο, σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών []