Archives pour la catégorie Billets multilingues

UNAM, septembre 2016 : Conservation des collections sonores et audiovisuels nativement numériques

L’Institut de recherche sur la bibliothéconomie et l’information – IIBI1 et le laboratoire national des sources orales – LANM2 de l’Université nationale autonome de Mexico – UNAM3, l’École Européenne Supérieure de l’image (Poitiers, France), le centre de recherche et de développement de l’Institut national Polytechnique du Mexique – CITEDI-IPN 4 et l’Alliance française de Mexico, organisent des journées d’étude sur la conservation des collections sonores et audiovisuelles nativement numériques : Jornada académica sobre preservación de colecciones sonoras y audiovisuales de origen digital les 7, 8  et 9 septembre 20165.

La journée d’étude sur la conservation des collections sonores et audiovisuelles nativement numériques se donne pour objet un espace interdisciplinaire créé dans un contexte international, caractérisé par la recherche scientifique pour garantir que les sons et les images qui rendent compte de notre identité soient conservés sur la longue durée. A cette occasion, la journée d’étude a pour objectif d’explorer, d’analyser et d’appliquer des méthodes et des technologies qui vont contribuer à conserver les fichiers nativement numériques, sonores et audiovisuels, du peuple ramamuri. La journée est organisée en direction des bibliothécaires, des archivistes, des documentalistes et des professionnels de l’information intéressées par la conservation des documents nativement numériques.

La jornada académica sobre la preservación de colecciones sonoras y audiovisuales de origen digital es un espacio interdisciplinario creado en un contexto internacional caracterizado por la búsqueda de soluciones científicas para garantizar que los sonidos y las imágenes que dan cuenta de nuestra identidad se preserven para el porvenir. En esta ocasión, la Jornada se dedicará a explorar, analizar y aplicar métodos y tecnologías que contribuyan a preservar grabaciones de origen digital sonoras y audiovisuales del pueblo rarámuri. La Jornada está dirigida a bibliotecarios, archivistas, documentalistas y profesionales de la información interesados en conocer cómo preservar los documentos cuyo origen es digital.

Ces journées s’organiseront autour de trois grands axes  :

1. Un séminaire de recherche

2. Un état des lieu de l’analyse documentaire des documents sonores et audiovisuels

3. Des ateliers techniques sur les enregistrements sonores et audiovisuels.

PROGRAMME  (en cours)

Mercredi  7 septembre

10h : Session inaugurale :  Domingo Alberto Vital Díaz, coordinateur du département des Humanités et Jaime Ríos Ortega (chercheur IIBI, UNAM) et Perla Olivia Rodríguez Reséndiz (chercheur IIBI, UNAM)

10h30 – 11h30 – Table ronde – 1 : Les documents sonores et audiovisuels des peuples autochtones comme biens culturels et ressource d’information / Los documentos sonoros y audiovisuales de los pueblos originarios como bien cultural y recurso de información : Sylvie Marchand (École Européenne Supérieure de l’image, Poitiers France), Margarita Valdovinos (IIBI, UNAM, México), Benjamín Muratalla (Directeur de la Fonoteca del Instituto Nacional de Antropología e Historia Moderna), Carmen Ordoño Vidaña (coordinatrice de la phonothèque),  Henrietta Yurchenco (Comisión Nacional de Pueblos Indígenas). Modérateur : Jaime Ríos Ortega (chercheur IIBI, UNAM, México).

12h – 13h – Table ronde – 2 : Situation actuelle et problèmes que posent la conservation des documents sonores et audiovisuels nativement numériques / Propuestas y soluciones para la preservación de documentos sonoros y audiovisuales de origen digital : Dora Alicia Braussin (enseignant chercheur et conseiller auprès des Archives nationales de Colombie6, de Bogotá), Perla Olivia Rodríguez Reséndiz (chercheur IIBI, UNAM), Edurne Uriarte Santillán (Coordinateur des collections numériques de l’université de l’UNAM).

13h – 14h – Table ronde – 3 : Propositions et solutions pour la conservation de documents sonores et audiovisuels nativement numériques / Propuestas y soluciones para la preservación de documentos sonoros y audiovisuales de origen digital : Véronique Ginouvès (Phonothèque MMSH, France) [Improving on-line access to the sound cultural heritage safegarded in the sound archive center : the  case of the Phonothèque, National Center for Scientific Research, Aix-en-Provence], Berenice Aracely Granados Vázquez et Santiago Cortés Hernández (Laboratorio Nacional de Materiales Orales, ENES Michoacán, UNAM), Jenny Benois-Pineau (LaBRI, Université Bordeaux), Mireya García (Centro de Investigación y Desarrollo de Tecnología Digital del IPN). Modérateur : César Augusto Ramírez (chercheur, IIBI, UNAM).

Jeudi 7 septembre

Diagnostic pour une analyse documentaire des documents sonores et audiovisuels nativement numériques – Clinica para el análisis documental de grabaciones sonores y audiovisuales : deux tables ronde organisées autour de deux thématiques :

  • Gravures sonores et numérique du paysage sonore et musical du peuple rarámuri / Grabaciones sonoras digitales del Paisaje sonoro y música del pueblo raramuri
  • Gravure audiovisuelle numériques des cérémonies tradiotionnelles et rituelles du peuple rarámuri / Grabaciones audiovisuales digitales de las Ceremonias tradicionales y rituales del pueblo rarámuri

9h – 13h : Table ronde 1 – Participants : Sylvie Marchand (École Européenne Supérieure de l’image, Poitiers France), Véronique Ginouvès (Phonothèque MMSH, France), Benjamín Muratalla (Directeur de la phonothèque de l’Institut national d’anthropologie et d’histoire / Fonoteca del Instituto Nacional de Antropología e Historia), Carmen Ordoño Vidaña (coordinatrice de la phonothèque), María Elena Francode (Responsable du catalogage vidéo et cinéma au sein de la commission7 nationale pour le développement des peuples indigènes), Leticia Cervantes Naranjo (Unversité interculturelle indigène de Michoacán). Modératrice : Perla Olivia Rodríguez Reséndiz (chercheur, IIBI, UNAM).

16h à 19h : Table ronde 2 – Participants :   Alejandro Ramirez y Mireya Garcia (Centro de Investigación y   Desarrollo de Tecnología Digital del IPN) Jenny Benois-Pineau (Université Bordeaux)

Vendredi 7 septembre : trois ateliers
10h-14h :
Organisation de deux ateliers techniques en parallèle de 10h à 14h , le premier sur l’enregistrement numérique des documents sonores mené par Roberto Hernández (expert en production sonore et réseau numérique)et le second, mené par Oscar Carrillo (producteur de télévision), sur les documents audiovisuels.

10h à 13h  : atelier sur la recherche de contenu sonore et audiovisuel mené par     Alejandro Ramirez et Mireya Garcia (Centro de Investigación y Desarrollo de Tecnología Digital del IPN) avec Jenny Benois-Pineau (LaBRI, Université Bordeaux).

Lieu des journées d’étude : Salle des séminaires de l’IIBI / Sala de Seminarios del IIBI, UNAM.

Coordination : César Augusto Ramírez Velázquez, Jaime Ríos Ortega, Perla Olivia Rodríguez Reséndiz.

 

Résumé (en langues anglaise et espagnole) de l’intervention de Véronique Ginouvès, phonothèque de la MMSH, USR 3125 AMU/CNRS :

Improving on-line access to the sound cultural heritage safegarded in a sound archive center: the  case of the Phonothèque, National Center for Scientific Research, Farnce, Aix-en-Provence / Un dispositivo para el acceso en línea del patrimonio cultural del sonido conservado en un centro de archivos del sonido : el caso de la Fonoteca, Centro Nacional de Investigación Científica, Francia, Aix-en-Provence

The sound archive center of the Maison Méditerranéenne des Sciences de l’Homme (MMSH) – Mediterranean Research Center for Humanities and Social Sciences, preserves, manages and disseminates archives recorded in the field by social sciences researchers. These archives enabled them to complete their work with the point of view of witnesses, stakeholders in the knowledge. However the researches and the Sound archives centers had to get go through the process of patrimonalization. The main goal of this conference is to present our best practices and rules to collect, preserve and disseminate our archives but also to make them accessible to all. We will focus on long term preservation of the data, their structuration and dissemination in the globalized environnement. A special focus will be put on the Europeana Sounds project, to highlight a best practice network, combining sound and audio heritage institutions from 12 countries across the European Union Member States, together with non-profit organisations, and commercial companies.

El centro de archivos del sonido de la Maison Méditerranéenne des Sciences de l’Homme (MMSH) – Casa Mediterránea de las Ciencias humanas , conserva, administra y divulga archivos gravados en el ámbito por investigadores en ciencias sociales. Estos archivos han cumplido con su función de archivos gracias al punto de vista de los testigos, que hacen parte del conocimiento. Sin embargo, los investigadores y los centros de archivos del sonido, tienen que atravesar juntos un proceso de patrimonialización. El objectivo principal de esta conferencia es de presentar las buenas prácticas que usamos y normas para colectar, conservar y divulgar nuestros archivos pero también para ponerlos a dispocisión de todos. Nos centraremos sobre la conservación de los datos a largo plazo, su estructuración así que su divulgación en el contexto de la globalización. Se prestará especial atención al proyecto de Europeana Sounds, para valorizar las buenas prácticas de la red, que implica las instituciones del patrimonio del sonido y del audio, con 12 países attraverso los Estados miembros de la Unión Europea, junto a organizaciones sin ánimo de lucro, y con compañías comerciales.

Crédits photographiques (à la une) : image extraite de l’exposition en ligne Los pueblos de la Frontera Sur, publiée en mars 2016 dans la galerie de la Comission nationale pour le développement du peuple indigère / Comisión Nacional para el Desarrollo de los Pueblos Indígenas. Pas d’indication d’usages précisées.

  1. Instituto de investigaciones bibliotecológicas y de la información – IIBI []
  2. Laboratorio Nacional de Materiales Orales de la UNAM []
  3. Universidad nacional autónoma de México []
  4. Centro de Investigación y Desarrollo de Tecnología Digital del Instituto Politécnico Nacional []
  5. Ces journées sont organisées avec le soutien du programme UNAM-DGAPA-PAPIIT, n° IN402016 []
  6. J’ai eu la chance de visiter ces archives en 2009, je vous renvoie vers les images et le texte de cette visite. []
  7. Comisión Nacional para el Desarrollo de los Pueblos Indígenas []

Europeana Sounds : third data providers workshop (english version)

At the dawn of the third year of Europeana Sounds program, all the partners were invited to the final workshop held in Dublin on 28 and 29 April 2016.

This annual event is always eagerly awaited by the European partners because it’s a real opportunity for all participants to be trained to work together efficiently using tools developed by the program. For this latter practical workshop, we were welcomed into the Clasac resource Center led by the Irish organization Comhaltas Ceoltóirí Éireann1.

During these days, three main areas were discussed:
– The aggregation of MINT2 data and the display on the Europeana portal (WP1 and WP5)
– Data enrichment and participation (WP2)
– Point on licensing (WP3)

The meeting was an opportunity to take stock of the project’s second year. The overall goal published on Europeana platform of 250,000 records has been achieved, and by January 2017, this figure is expected to double with a total of 500 000 records. Statistical tools in place are very encouraging since in Europeana statistics dashboard space, attendance in 2016 is constantly increasing.
For the MMSH record library, there are are more than 1,500 views over 3,500 online references.

1. Data aggregation on MINT and the display on Europeana portal
Since the previous workshop in July 2015, much progress has been made.If the procedure on the mapping tool MINT is still the same3, the beta version of Europeana platform is moving toward a more ergonomic display with a data tree . Thus, from a qualitative point of view, sound archives data modeling has been used as a model at the presentation by Tom Miles, WP1 leader.

SAM_2304

Presentation of the Violin Mirecourt collection displayed on a data tree on Europeana platform. during the workshp For this collection, sounds and photographs, are on line.

Finally , work on the metadata quality led by the Europeana Digital Service Infrastructure (DSI) was reported by a member of the group, Anila Angjeli, from the BnF.

2. Data enrichment and participation (WP2)
The second day of the workshop was mainly devoted to the enrichment of music collections by users. With the development of the WITH platform4, users can now annotate these sounds on Europeana via the dedicated space : Space Sounds. This space allows the creation of virtual exhibitions and collections that can be annotated with the Pundit semantic annotation tool. This collaborative tool is linked to the common repository for MIMO5 musical instruments and generates keywords (or tags) as RDF triples, which enable Semantic Web6 integration. In the near future, the Pundit annotation widget could be integrated directly on the institutions of the database. Collaborative modules on Europeana will soon be extended beyond the musical instruments, to annotate descriptive genres (directly from collections) and locations (via the new features Historypin: location suggestions and Historypin API).

Finally, before summer 2016, a crowdsourcing campaign will be launched to encourage fortification around those collections with specific events (edit -a-thon, hackathon, exhibitions…). Depending on the level of involvement of institutions in this campaign, different levels will be awarded: Bronze = selection of collections suitable for enrichment ; Silver = pre-processing of these collections ; Gold = implementation of the annotation widget on institutional database.

3. Point on licensing (WP3)
The issue of licenses was discussed with a novelty website, offering 11 standard declarations of rights for online cultural heritage. These proposals are organised as a complement to the Creative Commons licenses, and are organised into 3 categories: Copyright In, No Copyright, Other (for objects whose status is unknown). There is also a withdrawn license: Rights Reserved & Paid Access. This removal demonstrates the willingness of Europeana to propose only open access materials. These new titles will be updated in the Terms and Conditions of Europeana.

Finally, we note the integration of new European partners in the Europeana project sounds : The Fryderyk Chopin Institute (Poland),  Dublin Institute of Technology (Ireland), CRESSON – National School of Architecture of Grenoble (France). The participation of ENSAG involves the Centre for Research on Sonic Space & Urban Environment (CRESSON) as a unit of the CNRS UMR 1563 through the  » architectural and urban atmospheres ».In this context, the sound archives of the MMSH contributes to the launch of aggregation of the ENSAG data during the month of May 2016.

Read more about this new europeana sounds associate partner : http://www.europeanasounds.eu/news/meet-with-the-research-centre-on-sonic-space-and-urban-environment

PROGRAMME

of the  Europeana Sounds third data providers workshop

Thursday 28th April 2015

9.45-10.00 Welcome, introduction to workshop

10.00-11.00 Metadata ingestion plans and year 3 targets

11.00-12.00 Recap of past training sessions

12.00-12.30 Q&A Session

13.30-14.30 Advanced MINT tutorials

14.30-15.30 Issues raised on basecamp/problems/mapping help

15.45-17.00 Data providers working on mapping with assistance from NTUA

Friday 29th April 2016

9.30-10.30 Ingestion and publication on Europeana

10.30-13.00 WP 2 Workshop with Data Providers

Adding data datasets to WITH (60 mins)
Enriching datasets with WITH and Pundit (60 mins)
Exploring options for the crowdsourcing campaign(s) (30 mins)

14.00-15.00 WP Rights Clinic: Applying the Rights Statements in the Europeana Licensing Framework, including an update on rightstatements.org

15.00-16.00 Next steps for data providers and how to meet targets

As a crowning final, here is a traditional Irish air : Apples in Winter / Paddy Clancy ‘s Jigs . 1975 Tower Group. Comhaltas Ceoltóirí Éireann. CC BY-NC -SA.(Traditional Irish music concert at the Comhaltas organization).

A French version of this post is available on this blog : https://phonotheque.hypotheses.org/18701

The text of this post was written in french by Ariane Neroulidis reviewed by Véronique Ginouvès and translated by Hanaé Allali.

  1. This organization aims to promote traditional music and Irish culture worldwide. []
  2. Metadata INTeroperability services, MINT services compose a web based platform that was designed and developed to facilitate aggregation initiatives for cultural heritage content and metadata in Europe. It is employed from the first steps of such workflows, corresponding to the ingestion, mapping and aggregation of metadata records, and proceeds to implement a variety of remediation approaches for the resulting repository. The platform offers a user and organization management system that allows the deployment and operation of different aggregation schemes (thematic or cross-domain, international, national or regional) and corresponding access rights. Registered organizations can upload (http, ftp, oai-pmh) their metadata records in xml or csv serialization in order to manage, aggregate and publish their collections. Read more: http://mint.image.ece.ntua.gr. []
  3. To give some examples of data modeling rules, with the record library of the MMSH we establish a link between the mapping collection and the CHO records – Cultural Heritage Object – using the field dcterms:isPartOf. To return to the original instructions is edm:isShownAt, while edm:isShownBy allows us to link to the stream. []
  4. This platform developed by NUTA works by exposing the API portals and data warehouses. []
  5. Musical Instruments Museums Online []
  6. Principle of Web data or Linked data which aims to publish structured data on the Web in order to connect them. []

L’empreinte maghrébine, un colloque international à Gabès

Du 14 au 17 avril s’est tenu à l’université de Gabès, Institut supérieur des arts et métiers la troisième session du colloque international sur le thème « Arts et musiques tunisiens, dimensions arabo-musulmanes africaines et méditerranéennes : l’empreinte maghrébine ».

من  14 الى 17 ابريل إنتضم في جامعة قابس المعهد العالي للفنون والحرف، الدورة الثالثة للمؤتمر الدولي حول « الفنون  والموسيقى التونسية، أبعاد عربية وإسلامية  في أفريقيا ومنطقة البحر الأبيض المتوسط: بصمة شمال أفريقيا »  

From 14 to 17 April, the University of Gabes and the Higher Institute of Arts and Trades held the third session of the international conference on « Tunisian Arts and music, African and Mediterranean Arab-Muslim dimensions: the Maghreb footprint »

affichecollloqueGABES2016

PROGRAMME

Mercredi 14 avril 2016

9h30 : Allocution d’ouverture d’Olfa Nejima (Maître assistante à l’ISAMG, directrice d’ISAM) et de Mohamed Gouja (directeur de l’UF EASYER « Esthétique, arts, synergie environnementale et recherche », Maître de conférence en musique et musicologie, ISAMG)

Parcours et enjeux créatifs  – Career and creative issues 
مسار واهداف الإبداع   

Séance 1 – Modérateur : Mohamed Gouja (Directeur de l’UF EASYER, Maître de conférence en musique et musicologie ISAMG)

Nacer Ben Cheikh (Professeur émérite, Université de la Manouba) Numériquement autre

Amor Keraim (Directeur de l’ISAM, Sidi Bouzid)                                       تراسل الفنون في تجريبة عمر كريم التشكيلية
Les affinités entre les arts selon l’expérience plastique d’Omar Karim

Mohamed-Sahbi Chtioui (Sculpteur tunisien vivant au Maroc)
Parcours sculptural de Sahbi Chtioui/ témoignage et débat

Séance 2 : Modérateur : Nacer Ben Cheikh (Professeur émérite, Université de la Manouba)

Salwa Bakr (écrivaine égyptienne)
تجربتها الروائية و رحلتها الاءبداعية
L’expérience de l’écriture de fiction et son voyage créatif

Fata Ben Amer (Maître de conférence en arts plastiques, ISAMS) فسيفساء الفن التونسي
La mosaïque de l’art tunisien

Sara Ben Ahya (Enseignant chercheur ISBAT)
Corps céramiques métamorphosés : miroirs d’un Être et image d’une vie

Abdellali Maazouz (Professeur habilité de l’Unversité Hassan 2 de Casablanca, Maroc)
Image cinématographique et narrativité

Chaker Louaibi (Maître assistant ISAMG) :
اشكالية الفارق  بين (الحرفي) و (الفنان) مطلع القرن العشرين ,تونس مثـلآ
La problématique de la différence entre l’art et l’artisanat du début du 20ème siècle, le cas tunisien

Séance 3 – Modérateur :  Samiha Ben Said (Maître assistante à l’ISMS)

Salah Adouni (Assistant ISAMG) :
تساؤلات حول مسارات الحرف في التشكيل العربي المعاصر
Interrogations autour des parcours artisanaux dans les arts plastiques arabe contemporains

Mouna Khaskoussi (Doctorante) :
التجربة النسجية لدى محمد مطيمط على ضوء بعض التجارب التونسية
L’expérience du tissage chez Mohamed Mtimtin

Arij Jaouachi (Doctorant) : La issaya de Kébili
Transmission, apprentissage et pratique

Karim Thlibi (Doctorant)
التعبيرية الموسيقية التنسية: الاصوات الشعبية بين التداول و التوثيق
L’expressivité musicale tunisienne

Bassam Tabelsi (Assistant)
التعبيرية الموسيقية المغاربية من خلال التدوين و التداول: استخبار على آلة الناي في تونس نموذجا
L’expressivité musicale maghrébine

Soirée musicale : Croisement, avec Abdelkhalek Draouil et Zied Mnifi « Aswât »

DSC00070

15 avril 2016

Musique et musicologie – Music and musicology
الموسيقى و علم الموسيقة

Séance 4 – Modérateur : Mahmoud Guettat, professeur émérite (excusé)

Jérôme Clerc (Maître de conférence à l’université Paris-Sorbonne : Réflexion sur la notion de géo- musicologie, à travers l’exemple d’une recherche en Turquie méridionale

Pierre-Philippe Rey (Professeur des Universités, Paris 8 : L’art Mudéjar’ au Mexique pendant la colonisation espagnole, un transfert du Maghreb à l’Amérique latine

Zouhaier Gouja (Maître assistant à l’ISMT)
Le Gougay, genre de vièle du Stambali tunisien

Séance 5 – Modératrice : Fouzia Belhachemi (Maître de conférence en anthropologie, CNRPAH)

Mahmoud Guettat (Professeur émérite)
الموسيقى المغربية و مقاربات التوثيق
Musique maghrébine et approche archivistique (excusé)

Abdhallah Mokhtar Sebai (Professeur à l’Université de Tripoli)
النوبة الليبية
La nouba lybienne

Samiha Ben Said (Maître assistante à l’ISMS)
نقدية لواقع الموسيقى التونسية في بعدها المغربي
Critique de la réalité de la musique tunisienne dans le contexte maghrebin

Sélim Gouja (Maître assistant à l’ISAMG)
إشكالية محمدودية جدوى التدوين السلالم و الإيقاعات التونسية
La problématique de la limite des archives

Séance 6 –  Modératrice : Maya Saidani (Professeure en ethnomusicologie, CNRPAH, Alger)

Houda Fekili (Enseignante-chercheuse à l’ISAMG)
الحلي و التحلي: تجليات إيقاعية
Les bijoux traditionnels : manifestations rythmiques

Ikbal Hamzaoui (Assistante à l’ISMK)
Musique Jarocho et musique Stambali

Abdhelkhaled Draouil (Assistant en musicologie à l’ISAMG)
العناصر الدرمية لرواية طرق الصيد بآلة القصبة في الجنوب التونسي
Les éléments dramatiques de la flûte de roseau (caçba) dans le Sud tunisien

Ali Chamsseddine (Assistant en musicologie à l’ISAMG)
المحاكاة الصوتية في المنظومة الإيقاعية العربية بين رؤى التنظير و واقع التطبيق
L’onomatopée sonore dans les systèmes rythmiques arabes entre pratique et théorie

Malek Hamdi (Doctorant en musicologie)
القصبة في الجنوب الشرقي لتونس دراسة ارغانولوجية
Flûtes de roseaux dans le Sud tunisien

Selfeddine Mayouf (Doctorant en musicologie)
القصبة في الشمال الغربي لتونس دراسة ارغانولو جية
Flûtes de roseaux dans le Nord tunisien

Mohamed Besbes (Assistant à l’ISAMG)
الحظرة العيساوية لسيدي مهمد بن جابربالمهدية: دراسة توثيقية تحليلية
La transe de la confraternité Esaoui chez Mohamed Bendjaber de Medhia : étude archivistique analytique

Fida Louhichi (Chercheur UR)
مقومات المقام في الموسيقى المغربية بين النظرية و الممارسة من خلال مقاربة مقاربة بين مزموم التونسي و القسنطيني
Les fondements des échelles musicale maghrébines : études comparatives du tab° mazmùm à travers sa pratique dans le màlùf tunisien et constantinois à travers sa pratique

Soirée musicale : atelier musiques de tradition orale « Stambali », direction Zouhaier Gouja

MOhamed Gouja, Maya Saidani et Hala Ben Maalam, conférence Gabès 2016

Archivage de l’art et art de l’archivage – Archiving art and art of archiving
أرشيف الفن و فن الأرشيف

Séance 7  – Modérateur : Mohamed Gouja (Directeur de l’UF EASYER, Maître de conférence en musique et musicologie ISAMG)

Fouzia Belhachemi (Maître de conférence)
Observer, décrire, analyser et archiver dans l’urgence à Tamanrasset

Olfa Nejima (Maître assistante à l’ISAMG, Directrice d’ISAM)
L’archivage dans la pratique picturale de Tahar Aouida

Véronique Ginouvès (Phonothèque, MMSH Aix-en-Provence – USR3125 AMU/CNRS)
Cataloguer, conserver et diffuser les archives sonores de la recherche : exemples issus de l’expérience de la phonothèque de la Maison méditerranéenne des sciences de l’homme (Aix-en-Provence)

Hala Ben Maalam (Assistante à l’ISAMG)
La pérennisation de l’éphémère : le paradoxe de l’archivage des formes artistiques numériques

Maya Saidani (Professeure en ethnomusicologie, CNRPAH, Alger)
Autour de l’archivage du patrimoine des musiques et danses traditionnelles en Algérie : propositions, réalisations, perspectives

Séance 8 – Modératrice  – Olfa Nejima (Maître assistante à l’ISAMG, directrice d’ISAM)

Mohamed Mehannek (CNRPAH)
L’archivage et la documentation au CNRPAH, Algérie

Zouair Tighellet (Directeur du Centre Culturel Méditerranéen de l’Archivage de Houmt Souk)
تجربة المركز الثقافي المتوسطي بحومة السوق جربة في التوثيق
L’expérience archivistique du Centre Culturel Méditerranéen à Houmt Souk, Djerba

Zied Mnifi (Chercheur UR)
مساهمة الوسائل الرقمية الحديثة في التوثيقالفني
Contribution numérique dans l’archivage artistique

Rihab Farhat (Doctorant UR Toulouse 2)
Échantillonnage et archivage : question de couleur

Sonia Chamsi (Doctorante)
Archiver c’est communiquer

Souhir Trab (Doctorante)
الخططات المعمارية اشكالية و مشاكل التوثيق
Les plans architecturaux : problèmes d’archivage

Dimanche 17 avril : visite du Centre culturel et touristique méditerranéenne de Djerba qui a l’objectif de numériser les archives de l’île.

26479694841_88c36f7438_k

Ce colloque a été également l’occasion de diffuser les actes de la précédente session publiés par l’ISAMG (la session 2014 avait été publiée en 2015). Ces actes sont consultables à la bibliothèque de la Médiathèque de la MMSH, sous la cote MUS 780 GOU (1) et MUS 780 GOU (2).

Comité scientifique : Mohamed Gouja et Olfa Nejima

Pour en savoir plus sur l’Institut Supérieur des Arts et Métiers de Gabès, lire la présentation de sa directrice, Madame Olfa Nejima.

Comité d’organisation : Inés Aboud, Sonia Chamsi, Rihab Farhat, Houda Fekili, Arij Jaouachi, Hala ben Maalam, Salma Mansouri, Amana Najjari, Souheir Trab, Fatma Soltan.

Lieu : Université de Gabès, Institut Supérieur des Arts et Métiers de Gabès, UR « Esthétique, Arts, Synergie Environnementale et Recherche (EASYER)

Merci à Hanaé Allali pour la mise en page, la traduction en langues anglaise et arabe et les transcriptions en langues arabe.

Crédits photographiques : deux vues de l’université de Gabès, affiche du programme, Mohamed Gouja, Maya Saidani et Hala Ben Maalam à la tribune, façade du centre culturel et touristique méditerranéen de Djerba, photographies de Véronique Ginouvès (avril 2016). Film réalisé par l’équipe des étudiants de Mme Hela Ben Maallen, Institut supérieur des arts et métiers de Gabès.

entretien avec Anastasia Onasoglou= ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΟΝΑΣΟΓΛΟΥ

En 2013, le corpus sonore Réfugiés d’Asie-Mineure sur l’île de Syros en 1922 a été déposé conjointement au sein des Archives historiques de l’île de Syros et de la phonothèque de la MMSH. Il a été traités à la phonothèque en langue grecque et française. Les notices en langue française sont accessibles sur la base de données Ganoub, celles en langue grecque le sont aux  Archives historiques de l’île de Syros et sur les Carnets de la phonothèque, sous forme de billets.

Notice en langue française: Souvenirs de jeunesse d’Anastasia Onasoglou en 1922 à Kayseri en Asie-Mineure = Αναμνήσεις της Αναστασίας Ονάσογλου από τα νεανικά της χρόνια στην Καισάρεια

Ηχογραφήθηκε στις 4 Αυγούστου του 2001 στη Σύρο από την ιστορικό Κατιλένα Σταθάτου για την συλλογή προφορικών μαρτυριών « Μικρασιάτες πρόσφυγες του 1922 στη Σύρο« 1

 

Οίκος ευγηρίας Αγίου Ιωάννου Ταλάντων συνομιλία με την κυρία Αναστασία Ονάσογλου. Τη στιγμή της συνέντευξης η Αναστασία είναι 95 χρονών, άρρωστη στην υγεία της, με μνήμη ισχνή που δεν βοηθάει στην ανάκληση των γεγονότων του παρελθόντος. Σύμφωνα με την ίδια, έζησε τη Μικρασιατική Καταστροφή στην ηλικία των δεκαέξι χρονών. To πατρικό της όνομα είναι Μουτάκογλου και κατάγεται από την Καισάρεια. Τη μητέρα της την έλεγαν Αναστασία και τον πατέρα της Στρατή, οι οποίοι μαζί με την Αναστασία είχαν επτά παιδιά. Η Αναστασία έχει ευχάριστες αναμνήσεις από  τα παιδικά και εφηβικά της χρόνια στην Καισάρεια, θυμάται πως είχε πολλούς φίλους Τούρκους που  παίζανε μαζί και συμβίωναν αρμονικά. Οι μνήμες από τη φυγή είναι θολές αλλά είναι σίγουρη πως έφυγε όλη η οικογένεια από εκεί, ακόμα και οι γιαγιάδες της και οι παππούδες της. Kαθ’ όλη τη διάρκεια της συνέντευξης επαναλαμβάνει συχνά το παράπονό της για τη ζωή της στην Ελλάδα και τη σκληρότητα των ντόπιων.  Η εγκατάστασή τους ήταν δύσκολη, το ελληνικό κράτος δεν τους βοηθούσε, ζούσαν με νοίκι και ο πατέρας της εργαζόταν σκληρά για να το πληρώσει. Η ίδια παντρεύτηκε δύο φορές, ο πρώτος της άντρας πέθανε σύντομα, ενώ ο δεύτερος, ο Ονάσογλου, ήταν και αυτός πρόσφυγας. Η Αναστασία νοσταλγεί τα παιδικά της χρόνια στην Καισάρεια, τους Τούρκους φίλους της με τους οποίους  διασκέδαζαν συχνά, έπαιζαν ντέφι, μαντολίνο, χόρευαν και οργάνωναν βραδιές πόλκα.

Crédits photographiques : Image à la une, « Portrait d’une petite fille à  l’Orphelinat Américain de Syros en 1922 ». La photographie a été déposée à la phonothèque de la MMSH. Toutes les photographies de cette collection sont diffusées avec l’autorisation des témoins, elles sont déposées à la phonothèque de la MMSH et aux archives des Cyclades.(CC BY-NC).

  1. H συλλογή προφορικών μαρτυριών “Μικρασιάτες πρόσφυγες του 1922 στη Σύρο“  κατατέθηκε σε συνεργασία με το Ιστορικό Αρχείο Κυκλάδων της Σύρου στην  Φωνοθήκη του Κέντρου Μεσογειακών και Ανθρωπιστικών Σπουδών (maison méditerranéenne des sciences de l’homme). Οι προφορικές μαρτυρίες έγιναν στο πλαίσιο του προγράμματος “H πόλη στους νεότερους χρόνους” με επικεφαλή τον καθηγητή νεότερης ιστορίας, Χρήστο Λούκο, σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών []

Récit de vie d’Achille Mavromoustakis = Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ ΜΑΥΡΟΜΟΥΣΤΑΚΗ

En 2013, le corpus sonore Réfugiés d’Asie-Mineure sur l’île de Syros en 1922 a été déposé conjointement au sein des Archives historiques de l’île de Syros et de la phonothèque de la MMSH. Il a été traités à la phonothèque en langue grecque et française. Les notices en langue française sont accessibles sur la base de données Ganoub, celles en langue grecque le sont aux  Archives historiques de l’île de Syros et sur les Carnets de la phonothèque, sous forme de billets.

Notice en langue française: Antonis Mavromoustakis, réfugié de la deuxième génération, évoque les récits de son père Achille Mavromoustakis et de sa mère Styliani-Lilika Katolia qui habitaient à Dardanelles-Çanakkale, au moment des événements de 1922 = Ο Αντώνης Μαυρομουστάκης, πρόσφυγας δεύτερης γενιάς αφηγείται την ζωή του πατέρα του Αχιλλέα Μαυρομουστάκη και της μητέρας του Στυλιανής-Λιλίκας Κατολία που κατοικούσαν στην περιοχή Δαρδανέλια (Τσανάκκαλε)

Ηχογραφήθηκε στις 7 Αυγούστου του 2001 στη Σύρο από την ιστορικό Κατιλένα Σταθάτου για την συλλογή προφορικών μαρτυριών « Μικρασιάτες πρόσφυγες του 1922 στη Σύρο« 1

 

 O Αντώνης Μαυρομουστάκης γεννήθηκε το 1935 στη Σύρο και ήταν  οδοντίατρος στην Ερμούπολη.  Μιλάει για την ζωή του πατέρα του Αχιλλέα Μαυρομουστάκη και της μητέρας του Στυλιανής – Λιλίκα το γένος Κατολία. Ο Αχιλλέας γεννήθηκε το 1896 στην Κωσταντινούπολη, όπου σπούδασε δάσκαλος και έμαθε βυζαντινή μουσική. Είχε έναν αδελφό και δυο αδελφές οι οποίες παρέμειναν εκεί και ήρθαν στην Ελλάδα, μετά από τα Σεπτεμβριανά το 1955.2 Η Στυλιανή γεννήθηκε το 1902 στα Δαρδανέλια (Τσανάκκαλε), ο πατέρας της ήταν μεγαλέμπορος ξυλείας, έφερνε ξύλα από την Μικρά Ασία στη Σύρο. Μετά τα γεγονότα του 19143 είχαν αυτο-εξοριστεί στη Σύρο και  κατά την διαμονή τους αγοράσανε ένα σπίτι μέσα στην Ερμούπολη. Αργότερα, όταν εκτονώθηκε η ένταση και οι σχέσεις Τούρκων και Ελλήνων αποκαταστάθηκαν, ξαναγύρισαν με την οικογένειά της στον Ελλήσποντο στα Δαρδανέλια όπου εκεί η Στυλιανή παντρεύτηκε τον Αχιλλέα Μαυρομουστάκη.

Achilles Mauromoustakis

Λίγο πριν την μαζική έξοδο των ελλήνων το 1922, οι τούρκικες αρχές κατάσχεσαν το σπίτι  που ζούσαν και τα κτημάτά τους. Όλη η οικογένεια της Στυλιανής μετανάστευσε στην Ελλάδα κουβαλόντας μαζί τους λίγα τιμαλφή αντικείμενα ενω από την οικογένεια του Αχιλλέα έφυγε μόνον ο ίδιος. Όταν εγκαταστάθηκαν στη Σύρο, κατοικούσαν στην αρχή στο σπίτι που είχε αγοράσει ο πατέρας της Στυλιανής, το 1914. Ο Αχιλλέας, τα πρώτα χρόνια, δούλευε σαν δάσκαλος στο Αμερικανικό Ορφανοτροφείο, αργότερα διορίστηκε στη δημαρχία ληξίαρχος και κατάφερε να εκλεγεί δύο φορές δημοτικός σύμβουλος. Στον ελεύθερο του χρόνο, έψελνε  στον Άγιο Γεώργιο και ήξερε πολλούς βυζαντινούς στίχους και σκοπούς, είχε διασώσει κάποια βιβλία βυζαντινής μουσικής από την Τουρκία, τα οποία όταν πέθανε δωρήθηκαν στη μονή Κεχροβουνίου της Τήνου. Αλληλογραφούσε με τον πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως και τον αρχιεπίσκοπο Μακάριο Κύπρου. Μαζί με τη Στυλιανή έκαναν δύο παιδιά, το πρώτο γεννήθηκε το 1924 και σε ηλικία 21 ετών, όντας στρατιώτης του ελληνικού στρατού, σκοτώθηκε στην μάχη του Γράμμου κατά την διάρκεια του εμφυλίου πολέμου. Ο Αντώνης υποστηρίζει πως η Σύρος ήταν, ανέκαθεν, μια πόλη προσφύγων και ο ντόπιος πληθυσμός ήταν σχετικά καλοπροαίρετος απέναντί τους. Το 1923 ίδρυσαν μαζί με άλλους πρόσφυγες τον “Πανπροσφυγικό Σύλλογο” που είχε σαν έργο του να περιθάλψει τους πρόσφυγες της Μικρασιατικής Καταστροφής και να διεκδικήσει για αυτούς καλύτερες συνθήκες ζωής. Με τις ενέργειες του συλλόγου έχτισαν τον πρώτο προσφυγικό συνοικισμό στον Ξηρόκαμπο, στους πρόποδες της Άνω Σύρου. Ο Αχιλλέας έγραφε στην καθαρεύουσα και δημοσίευε κείμενα στην προσφυγική εφημερίδα ο “Προσφυγικός Κόσμος” που εκδιδόταν στην Αθήνα. Επιπλέον έκανε ανταποκρίσεις για κυκλαδικά θέματα στο “Κυκλαδικό Φως”, την εφημερίδα των Κυκλάδων. Ήταν θρησκευόμενος και θερμός υποστηρικτής του Βενιζέλου. Πέθανε το 1974.

Ο Αντώνης θυμάται πως η μητέρα του έπαιζε μαντολίνο, ζωγράφιζε και ήταν η πρώτη οικογένεια στη Σύρο που στόλισε χριστουγεννιάτικο δέντρο! Όλη η γειτονιά ερχόταν να το θαυμάσει γιατί είχε όμορφα στολίδια. Συχνά ντυνόντουσαν μασκαράδες, κάνανε γιορτές και παίζανε μουσική. O Αντώνης καταλήγει πως οι πρόσφυγες ήταν ανοιχτόκαρδοι και ξέραν πως να διασκεδάζουν και να περνούν καλά.

Image à la une :  Achille Mavromoustakis en train d’enseigner à l’Orphelinat Américain
Image insérée dans le texte : portrait d’Achille Mavromoustakis
Les photographies ont été déposée à la phonothèque de la MMSH. Toutes les photographies de cette collection sont diffusées avec l’autorisation des témoins, elles sont déposées à la phonothèque de la MMSH et aux archives des Cyclades (CC BY-NC).

  1. H συλλογή προφορικών μαρτυριών “Μικρασιάτες πρόσφυγες του 1922 στη Σύρο“  κατατέθηκε σε συνεργασία με το Ιστορικό Αρχείο Κυκλάδων της Σύρου στην  Φωνοθήκη του Κέντρου Μεσογειακών και Ανθρωπιστικών Σπουδών (maison méditerranéenne des sciences de l’homme). Οι προφορικές μαρτυρίες έγιναν στο πλαίσιο του προγράμματος “H πόλη στους νεότερους χρόνους” με επικεφαλή τον καθηγητή νεότερης ιστορίας, Χρήστο Λούκο, σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών []
  2.  Με την ονομασία «Σεπτεμβριανά» έμεινε στην ιστορία το οργανωμένο πογκρόμ της νύκτας της 6ης Σεπτεμβρίου 1955, εξ ου και η ονομασία, που συνέβη στη Κωνσταντινούπολη, όπου καθοδηγούμενος τουρκικός όχλος προκάλεσε βίαια επεισόδια κατά των περιουσιών των Ελλήνων ομογενών, πλην όμως Τούρκων υπηκόων, καθώς και άλλων μη μουσουλμανικών μειονοτήτων, λεηλατώντας και πυρπολώντας ελληνικά καταστήματα, σπίτια, σχολεία και βεβηλώνοντας εκκλησίες ακόμα και νεκροταφεία δημιουργώντας τρομοκρατία και ανασφάλεια για τις υφιστάμενες μειονότητες. Αφορμή έδωσε μια βομβιστική επίθεση στο πατρικό σπίτι του Κεμάλ Ατατούρκ στην Θεσσαλονίκη, που αποδείχτηκε στην συνέχεια ότι ήταν σκηνοθετημένη προβοκάτσια από την ίδια τη τουρκική κυβέρνηση. []
  3. Η έναρξη γενικευμένων διωγμών ξεκίνησε κατά τα τέλη του 1913, με το τέλος των Βαλκανικών Πολέμων,ενώ αρχικός στόχος ήταν οι ελληνικοί πληθυσμοί της Ανατολικής Θράκης. Με την καθοδήγηση όμως Γερμανών συμβούλων της Οθωμανικής Αυτοκρατορία, από τον Μαϊού του 1914, οι διώξεις επεκτάθηκαν επίσης και στη δυτική Μικρά Ασία []

Entretien avec les soeurs Voikou = ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΙΣ ΑΔΕΛΦΕΣ ΒΟΙΚΟΥ

En 2013, le corpus sonore Réfugiés d’Asie-Mineure sur l’île de Syros en 1922 a été déposé conjointement au sein des Archives historiques de l’île de Syros et de la phonothèque de la MMSH. Il a été traités à la phonothèque en langue grecque et française. Les notices en langue française sont accessibles sur la base de données Ganoub, celles en langue grecque le sont aux  Archives historiques de l’île de Syros et sur les Carnets de la phonothèque, sous forme de billets.

Notice en langue française :    Les soeurs Voïkou racontent l’histoire de leurs parents, rescapés de la catastrophe de Smyrne et leur installation à Syros  = Οι αδελφές Βόικου αφηγούνται τη ζωή των γονιών τους που επέζησαν της μικρασιατικής καταστροφής  και την εγκατάσταση τους στη Σύρο

Ηχογραφήθηκε το 1999 στη Σύρο από την Αγγελική Ψιλοπούλου και την Μαργαρίτα Καλουτά για την συλλογή προφορικών μαρτυριών “Μικρασιάτες πρόσφυγες του 1922 στη Σύρο“ 1

Η οικογένεια Βόικου είχε μάλλον δέκα παιδιά, οκτώ κορίτσια και δύο αγόρια. Η Ευστρατία, η Ειρήνη και η Ζωή, είναι τρείς από τις οκτώ αδελφές Βόικου  και μας αφηγούνται την ιστορία της οικογένειας τους.   Κατά την διάρκεια της ηχογράφησης, δεν είναι ξεκάθαρο  ποιά είναι τα ονόματά τους και ποιά αδελφή μιλάει κάθε φορά, καθώς η μία συμπληρώνει την άλλη.    Η μητέρα τους, η Καλλιόπη, ήταν από το Κορδελιό, ενώ ο πατέρας τους, o Δημήτρης, ήταν από την Κρήτη. Είχαν ένα τσαγκαράδικο στη Σμύρνη και ζούσαν αρμονικά με τους τούρκους. Όταν ξεκίνησε ο πόλεμος, αγνόησαν τις προειδοποιήσεις να φύγουν από την πόλη και συνέχισαν την ζωή τους κανονικά.  Σε αυτό το διάστημα η Καλλιόπη έκανε πέντε παιδιά (τα άλλα θα τα γεννήσει αργότερα στη Σύρο) από τα οποία το ένα -ο Βίκτωρας- ήταν μουγκός.

Πριν από το 1922, ένα βράδυ μπήκαν στο σπίτι Τούρκοι στρατιώτες, πήραν όλα τα αντικείμενα που είχαν αξία και τραβήξαν τα σκουλαρίκια των παιδιών. Οι αδελφές Βόικου έχουν μέχρι σήμερα τα σημάδια στα αυτιά τους. Έπειτα ήρθε η Μικρασιατική Καταστροφή και η Καλλιόπη μόνη πάσχιζε να σώσει τα πέντε μικρά παιδιά της, δεδομένου ότι ο Δημήτρης είχε ενταχθεί στον ελληνικό στρατό. Ο Βίκτωρας είχε βρει στον δρόμο ένα σακουλάκι με λεφτά και μ’αυτά επιβίωσαν σε όλο το ταξίδι της φυγής. Μετά από πολλές δυσκολίες και περιπέτειες, κατάφεραν να επιβιβαστούν σε ένα πλοίο. Τα παιδάκια ήταν πολύ μικρά και δοκιμάστηκαν από την πείνα τις κρίσιμες αυτές στιγμές. Το καράβι τους πέρασε από  Χίο, Μυτιλήνη, Ύδρα και Σπέτσες. Στην αρχή νόμιζαν ότι θα έβρισκαν τον πατέρα τους στην Αθήνα, αλλά αυτός, ως στρατιώτης είχε μεταβεί στη στρατιωτική βάση της Σύρου. Οι αδελφές Βόικου θυμούνται τη στιγμή της επανένωσης της οικογένειας στη Σύρο σαν μια στιγμή μεγάλης συγκίνησης. Ο πατέρας δούλευε ως τσαγκάρης στο Αμερικανικό Ορφανοτροφείο και αργότερα άνοιξε δικό του τσαγκαράδικο καταφέρνοντας να αγοράσει ένα σπίτι.  Τα πρώτα χρόνια οι Συριανοί δεν ήταν πολύ φιλόξενοι, τους φώναζαν “τουρκόσπορους” και τις γυναίκες “τουρκομερίτισσες”. Συγκατοικούσαν πολυάριθμες οικογένειες προσφύγων σε μικρούς χώρους κάτω από κακές συνθήκες υγιεινής. Σιγά-σιγά όμως γνωρίστηκαν με τους ντόπιους, έκαναν παρέα και ανέπτυξαν στενές σχέσεις. Μάλιστα, διάφορες Συριανές φίλες της Καλλιόπης την βοήθησαν πολύ  όταν ήταν μικρά τα παιδιά της.

Η Καλλιόπη η Σμυρνιά, όπως την έλεγαν στη Σύρο, ήταν γνωστή για τα γλέντια της και τις γιορτές της, στα οποία έρχονταν ντόπιοι και πρόσφυγες περιμένοντας με ανυπομονησία να δοκιμάσουν τα φαγητά της. Έκαναν μεγάλα τραπέζια  στο σπίτι τους, όπου τραγουδούσαν σμυρνέϊκα και λέγανε μαντινάδες. Όλη η γειτονιά μαζευόταν για να ακούσει. Ο πατέρας, εκτός από το τσαγκαράδικο, άνοιξε και μια ταβέρνα. Εκεί περνούσε τα βράδια, κερνούσε συχνά τους πελάτες και  έσβηνε τα περισσότερα από όσα του χρωστούσαν. Η Καλλιόπη ήταν θρήσκα, τακτική και καθαρή, γάζωνε σε μια μηχανή τα εσώρουχα της οικογένειας,  ετοίμαζε φαγητό και το πήγαινε  κάθε μέρα στα εργοστάσια που εργάζονταν τα παιδιά της. Οι αδελφές Βόικου πήγαν λίγες μόνο τάξεις δημοτικού και  μετά αναγκάστηκαν να δουλέψουν, κυρίως  στα εργοστάσια της Ερμούπολης. Στην Κατοχή, σύμφωνα με τις αδελφές, οι πρόσφυγες δοκιμάστηκαν περισσότερο από τους άλλους κατοίκους του νησιού και ο  Δημήτρης προστάτευσε τις κόρες του από τις ερωτικές διαθέσεις των Ιταλών. Λίγο αργότερα πέθανε  η Καλλιόπη και ο Δημήτρης κόντεψε να τρελαθεί από τη στεναχώρια.

Στο τελευταίο τμήμα της συνέντευξης οι τρεις αδελφές μιλούν για τις δικές τους κυρίως αναμνήσεις, για τους γάμους, τις διασκεδάσεις, τις σχέσεις τους με το άλλο φύλο. Ξεχωρίζουν οι πληροφορίες που αναφέρονται σε ένα ορφανό που περιμάζεψε  η μητέρα τους και το έκανε ψυχοπαίδι, όπως και  ότι δεν πήγε στον  γάμο μιας κόρης της με έναν καθολικό και της μίλησε μόνον όταν γέννησε το πρώτο της παιδί, σε  αντίθεση με  τον πατέρα τους που δεν είχε πρόβλημα με τους μικτούς γάμους. Το κλίμα της συνέντευξης είναι ευχάριστο, έχει νυχτώσει αρκετά και οι αδελφές πειράζουν η μία την άλλη.

Crédits photographiques de l’image à la Une :  Image à la une, portraits des soeurs Voikou. La photographie a été déposée à la phonothèque de la MMSH. Toutes les photographies de cette collection sont diffusées avec l’autorisation des témoins, elles sont déposées à la phonothèque de la MMSH et aux archives des Cyclades.(CC BY-NC).

Deuxième image, Greek and Armenian refugee children in the sea near Marathon, Greece, c. 1915 or 1916, following their departure from Turkey. Photograph by the : American Committee for Relief in the Near East, Library of congress. Pas de restrictions de droits connues.

 

  1. H συλλογή προφορικών μαρτυριών “Μικρασιάτες πρόσφυγες του 1922 στη Σύρο“  κατατέθηκε σε συνεργασία με το Ιστορικό Αρχείο Κυκλάδων της Σύρου στην  Φωνοθήκη του Κέντρου Μεσογειακών και Ανθρωπιστικών Σπουδών (maison méditerranéenne des sciences de l’homme). Οι προφορικές μαρτυρίες έγιναν στο πλαίσιο του προγράμματος “H πόλη στους νεότερους χρόνους” με επικεφαλή τον καθηγητή νεότερης ιστορίας, Χρήστο Λούκο, σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών []

Refugies d’Asie-Mineure sur l’île de Syros en 1922, entretien avec Katerina Kardamitsi = ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΕΣ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ ΣΤΗ ΣΥΡΟ : Η KΑΤΕΡΙΝΑ ΚΑΡΔΑΜΙΤΣΗ ΜΙΛΑΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΓΩΝΑ ΣΚΥΡΙΑΝΟΓΛΟΥ

En 2013, le corpus sonore Réfugiés d’Asie-Mineure sur l’île de Syros en 1922 a été déposé conjointement au sein des Archives historiques de l’île de Syros et de la phonothèque de la MMSH. Il a été traités à la phonothèque en langue grecque et française. Les notices en langue française sont accessibles sur la base de données Ganoub, celles en langue grecque le sont aux  Archives historiques de l’île de Syros et sur les Carnets de la phonothèque, sous forme de billets.

Notice en langue française :  Κaterina Kardamitsi, réfugiée de la deuxième génération, évoque les récits de sa mère Pagona Skirianoglou qui a vécu la catastrophe de Smyrne à l’âge de 14 ans = Η Κατερίνα Καρδαμίτση αφηγείται τη ζωή της μητέρας της Παγώνας Σκυριανόγλου  από τη Μενεμένη της Μικράς Ασίας

Ηχογραφήθηκε στις 3 Αυγούστου του 2001 στη Σύρο από την ιστορικό Κατιλένα Σταθάκου1

H Κατερίνα Καρδαμίτση του Γεωργίου και της Παγώνας γεννήθηκε στις 28 Απριλίου του 1930 και αφηγείται τη ζωή της μητέρα της Παγώνας Σκυριανόγλου που ήρθε πρόσφυγας από τη Μικρά Ασία το 1922. Σύμφωνα με τις αναμνήσεις της Κατερίνας από τις ιστορίες της μητέρας της, η Παγώνα γεννήθηκε το 1908 στη Μενεμένη της Σμύρνης. Ο πατέρας της λεγόταν Αντώνης Σκυριανόγλου, η μητέρα της Ειρήνη και είχε τρία αδέλφια, την Πολυξένη (η μεγαλύτερη), τον Σίμο και τον Παναγιώτη. Το 1922 ο Αντώνης και η  Πολυξένη πέθαναν ενώ ήταν αιχμάλωτοι του τουρκικού στρατού. Η υπόλοιπη οικογένεια διέφυγε με πλοίο με προορισμό την Αθήνα, όπου βρήκαν προσώρινο κατάλυμα στην Παλιά Βουλή κάτω από δύσκολες συνθήκες. Αργότερα μεταφέρθηκαν σε αποθήκες στην περιοχή του Θησείου και έπειτα εγκαταστάθηκαν στην Ερμούπολη. Κατά τη διάρκεια των μετακινήσεων, η Παγώνα και η Ειρήνη έχασαν τον Σίμο και τον Παναγιώτη.  Από την ταλαιπωρία, το κρύο και τις κακουχίες, η Ειρήνη αρρώστησε βαριά με πνευμονία και έφυγε από τη ζωή. Η Παγώνα, ορφανή, μην έχοντας πού να μείνει, δούλευε ως εσωτερική οικιακή βοηθός. Λίγους μήνες μετά, ο Σίμος και ο Παναγιώτης ήρθαν οικότροφοι  στο Αμερικανικό Ορφανοτροφείο Σύρου και η οικογένεια ενώθηκε. Ο Σίμος αγαπούσε τη μουσική και συμμετείχε στη δημοτική μπάντα του Δήμου Ερμούπολης. Όταν ενηλικιώθηκε, έφυγε για την Αθήνα όπου δούλευε στον ιππόδρομο, αργότερα  εγκαταστάθηκε μαζί του και ο Παναγιώτης. Η Παγώνα έμεινε στη Σύρο και παντρεύτηκε στα 18 της τον ναυτικό Γιώργο Ρόκκο. Η Κατερίνα θυμάται πως η μητέρα της σταδιακά ενσωματώθηκε στην τοπική κοινωνία και ξέχασε τις μικρασιατικές συνήθειες και τα έθιμα. Έκανε δύο παιδιά και σε ηλικία 34 χρονών χήρεψε.

 

Crédits photographiques de l’image à la Une : Refugees in front of the ruins of the temple of Thesus, 1922, Library of congress. Pas de restrictions de droits connues.

  1. H συλλογή προφορικών μαρτυριών “Μικρασιάτες πρόσφυγες του 1922 στη Σύρο“  κατατέθηκε σε συνεργασία με το Ιστορικό Αρχείο Κυκλάδων της Σύρου στην  Φωνοθήκη του Κέντρου Μεσογειακών και Ανθρωπιστικών Σπουδών (maison méditerranéenne des sciences de l’homme). Οι προφορικές μαρτυρίες έγιναν στο πλαίσιο του προγράμματος “H πόλη στους νεότερους χρόνους” με επικεφαλή τον καθηγητή νεότερης ιστορίας, Χρήστο Λούκο, σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών []

Ecouter les réfugiés d’Asie-Mineure à l’origine du style »Smyrneïko »

En 2013, le corpus sonore “Réfugiés d’Asie-Mineure sur l’île de Syros en 1922″ a été déposé conjointement au sein des Archives historiques de l’île de Syros et à la phonothèque de la MMSH et traité à la phonothèque en langue grecque et française. Les notices en langue française sont accessibles sur la base de données Ganoub, celles en langue grecque le sont aux  Archives historiques de l’île de Syros et sur les Carnets de la phonothèque, sous forme de billets.

Un des thèmes récurrents dans les témoignages enregistrés des réfugiés d’Asie-Mineure est celui de la musique. Malgré les événements tragiques qui les touchent en 1922, les Micrasiates mettent en avant dans leurs récits leur joie de vivre et leur sens de la fête. Ce trait de caractère transparaît à travers les discours des réfugiés de la deuxième génération.

A leur arrivée à Syros, les Grecs d’Anatolie se distinguent par leurs chants, leurs coutumes, notamment durant les glentia1, fêtes populaires données à l’occasion des fêtes religieuses ou patronales.

Antonis Mavromoustakis témoigne de ce goût de la fête dans l’entretien 4443, où il évoque l’histoire de ses parents, originaires d’Asie Mineure et installés à Syros après la Grande Catastrophe. Il parle des réfugiés comme de bons vivants, marqués par les traditions, notamment les Apokries2

Ils avaient un meilleur art de vivre, je pense. Malgré la catastrophe, ils continuaient d’organiser leurs festivités. A l’occasion du Carnaval ils se déguisaient. Ma mère, même plus âgée, était marquée par ces traditions et avec ses amis, ils se retrouvaient pour festoyer, chanter. J’ai aussi remarqué cela chez les sœurs de mon père qui étaient originaires de Constantinople. Ils avaient une autre mentalité, ils savaient s’amuser. Ils voulaient profiter de leur vie, ils ne restaient pas enfermés dans leur malheur, à se lamenter sur leur sort. Ils voyaient toujours la vie avec optimisme.

Dans l’entretien 4461, les soeurs Voïkou, issues d’une famille nombreuse de 10 enfants, se rappellent avec nostalgie de leur père, passionné de musique et de leur mère, surnommé la « Smynrniote ». Ils évoquent les grands rassemblements entre voisins à Syros.

– Vous aviez des distractions ici? On chantait des smyrneïka?

Notre père chantait de ces amanedes…Sainte Vierge! Durant le Carnaval c’était de la folie (…) Le premier lundi de Carême, ils mettaient des couvertures par terre et tout le quartier se réunissait, tout le monde était invité. De nos jours on ne voit plus ça. Ils aimaient le vin et passer du bon temps… Oui…et les belles chansons : “Proxthes sto Aigaio” “Geia sou manoula mou glykia “ Mon père, dès qu’il croisait quelqu’un voulait sur-le-champ lui composer un poème personnalisé3 .

Theodosia Hatzigeorgiou (entretien 4450) réfugiée de la deuxième génération, se souvient d’une chanson traditionnelle pour le mariage et en entonne quelques couplets, avant de se laisser emporter par l’émotion.

Ils se réunissaient pour les jours de fête : Noël, Nouvel An, Carnaval, jours fériés… Toute la famille se retrouvait chez quelqu’un : à manger et à boire, de la musique – des chansons d’Anatolie et d’Asie-Mineure à n’en plus finir- et c’était parti !
– Vous vous souvenez d’un chant que vous chantait votre mère? Des berceuses, des incantations?
Des incantations? Je connais des chansons.. Je vais chanter un chant du mariage :
« Le temps est venu, le moment privilégié que Dieu a béni de sa main droite,
O mère quelle joie, quelle grande joie, les frères et sœurs d’un côté et le maître de la maison de l’autre »
Quand je chante ces chansons je suis émue aux larmes, car elles me rappellent mon père et ma mère, et les moments que j’ai vécus enfant, au sein de ma famille. Ces choses-là ne s’oublient pas et je vais les emporter avec moi.

Les témoins évoquent les prédispositions de certains Micrasiates pour la musique, qui se manifestaient parfois dès leur plus jeune âge. Ainsi, Simos Skirianogou (entretien 4449), recueilli à l’Orphelinat américain de Syros a réussi à intégrer l’orchestre municipal de Syros grâce aux enseignements artistiques qui y étaient dispensés. Dans les entretiens sont mentionnés des joueurs et joueuses de oud, de mandoline et de violon.
Le récit de
Despina Dimou (entretien 4442), issue d’une famille de musiciens originaire de Aïvali témoigne de la place privilégiée qu’occupait la musique dans leur vie :

Mon frère jouait du violon lui-aussi. Dans la famille, tout le monde était musicien. De la maison retentissait de la musique. C’était la seule chose essentielle, belle et joyeuse que nous ayons : la musique.

Cette influence orientale dans la musique donne naissance en Grèce au style smyrneïko – littéralement, musique de Smyrne -, qui est une branche du rebetiko. Le « chant de Smyrne » donne à entendre la voix des grecs d’Asie Mineure, qui chantent leur mélancolie empreinte de nostalgie, leur xenitia –  notion d’exil en grec -.

Dans ces chansons se mêlent la douleur et la nostalgie de cette génération qui se trouve confrontée à de profonds problèmes sociaux et économiques.

Les instruments traditionnels d’influence orientale sont le oud (instrument à cordes pincées), le santour (instrument à cordes frappées), le qanûn (instrument à cordes pincées) mais aussi le violon.
Les ethnomusicologues distinguent plusieurs sous-genres comme l’amanes ou manes, solo vocal improvisé qui se caractérise par l’interjection « aman »4 et marque la complainte.  Cette improvisation vocale est souvent accompagnée d’un taksim, improvisation instrumentale qui suit les règles du système musical des maqâm, répandu dans l’Empire Ottoman et en Orient.

Le style smyrneïko est porté par des artistes comme le trio Dimitrios Semsis, Agapios Tomboulis et Rosa Eskenazi, qui interprète cet amanes en 1929 :

Pour aller plus loin :

Panagiota  Anagnostou.   Les  représentations  de  la  société grecque  dans  le  rebetiko.   Sciencepolitique.  Universite Montesquieu – Bordeaux IV, 2011.

Bernard Lortat-Jacob (éditeur). L’improvisation dans les musiques de tradition orale. Ouvrage collectif accompagné d’une cassette d’illustrations musicales. Paris : SELAF, 5 ruede Marseille, 75010 Paris, 1987, Ethnomusicologie 4, 274 p.

Marie-Hortense Lacroix, « Un éclairage hypothétique sur certaines formes vocales traditionnelles : l’improvisation poétique en temps mesuré », Cahiers d’ethnomusicologie [En ligne], 17 | 2004, mis en ligne le 13 janvier 2012, consulté le 17 janvier 2016. URL : http://ethnomusicologie.revues.org/420

Remerciements :

Un grand merci à Panagiota  Anagnostou pour sa relecture.

Crédits photographiques :

Photographie à la Une : Rembetes in Karaiskaki, Piraeus, 1933. Scan from « Fünf Griechen in der Hölle ». Pas de restrictions de droits connues.
Vignette de Soundcloud : Smyrna style rebetiko trio: Dimitris Semsis, Agapios Tomboulis, Rosa Eskenazi, Athens, 1932. Pas de restrictions de droits connues.

Crédits musicaux :
Rosa Eskenazi, Manes Tzivaeri, 1929. Greek Smyrna / Recordings 1920-1930 / Greek Phonograph,

  1. mot emprunté à la langue turque (englence) pour désigner la fête []
  2. nom donné au Carnaval en Grèce qui est célébré 40 jours avant Pâques []
  3. tradition de l’improvisation poétique chantée []
  4. mot d’origine turco-persan qui signifie miséricorde, grâce, pitié []

Edit-a-thon « Récits et encylopédie – Storytelling and encyclopedia » – Programme/Program

On October 23rd, 2015 from 10:00 to 17:00 at the Mediterranean House of Human Sciences in Aix-en-Provence (room 10) will be organized an edit-a-thon in order to collaboratively enrich Wikipedia articles with sound recordings, either by indicating the links in notes or by illustrating articles with sound clips on the theme of refugees, mobilities and migrations by cutting the relevant parts of the historical recordings they explore and upload them afterwards.

It’s free to participate and open to all! Register only (limited places) – Libre et ouvert à tou.tes sur inscription (places limitées)

Le 23 octobre 2015, de 10h à 17h, a lieu à la MMSH à Aix-en-Provence (room 10) une journée collaborative ou « edit-a-thon » pour enrichir ensemble les articles sur la question des populations en mobilité, des réfugiés et des migrants, à partir de témoignages oraux. A partir de l’écoute de témoignages recueillis auprès de réfugiés ou de migrants du début du 20ème siècle, il s’agira de permettre à tou-te-s de tirer partie de la transmission orale, faire connaître les anonymes de l’histoire et initier de nouveaux contributeurs à utiliser le son en lien avec les articles.

Inscriptions closes

To go to MMSH / Aller à la MMSH

Clôture des inscriptions mardi 20 octobre  –  Closing registration Tuesday , October the 20th

Pour en savoir plus/To learn more in english /en langue anglaise  – en langue française/in french

Lire le récit cette journée/Read the storytelling

Programme/Program

10:00 – 10:15 : welcome coffee and arrivals
10:15 – 11:30 : partners speech, about mobilities lexicon by Sara Casella-Colombeau (post PHD LabexMed) and audacity training by Joséphine Simnonnot (LESC/CREM).
11:30 – 13:00 : contribution
13:00 – 14:00 : lunch
14:00 – 16:30 : contribution
16:30 – 17:00 : conclusion and debats

17:00 : end of the day

***

10h – 10h15 : bienvenue et café
10h15 – 11h30 : présentation des partenaires, le vocabulaire des mobilités par Sara Casella-Colombeau (post doc LabexMed), quelques mots sur l’usage d’audacity par Joséphine Simnonnot (CREM/LESC).
11h30 – 13h : contribution des participants sur wikipedia
13h – 14h : lunch
14h – 16h30 : contribution des participants sur wikipedia
16h30 – 17h : conclusion et échanges

17h : fin de la journée

This collaborative day is organized with the support of the Europeana Sounds project.

Journée collaborative organisée avec le soutien du programme européen Europeana Sounds.

Dans le cadre de / part of Ateliers numériques du Labexmed.

Thanks to reply / Merci de répondre à l’enquête bilan par formulaire Survey feedback

Voir aussi la page Facebook du projet

ou l’information  présentée sur le site de l’ADBS ou des CORIST

Credits: children from the Syros orphanage, christmas 1923, Cycladis historical archives. Public domain.

Storytelling and encyclopedia: edit-a-thon at the MMSH – Mobility, migration, refugees

The Research Centre of Ethnomusicology (CREM –  CNRS – Musée de l‘Homme) and the Sound Archive of the Mediterranean Social Science Center (MMSH)  in collaboration with Wikimedia France will host a Wiki edit-a-thon on October 23rd, 2015 from 10:00 to 17:00 at the Mediterranean House of Human Sciences in Aix-en-Provence as part of the Europeana Sounds project. This collaborative day is also part of the digital workshops of the LabexMed.

During the edit-a-thon participants will be supervised by volunteers from the Wikimedia Chapter France in order to appropriately enrich Wikipedia articles with sound recordings, either by indicating the links in notes or by illustrating articles with sound clips on the theme. Furthermore, the participants can donate to Wikimedia Commons on behalf of MMSH by finding the right excerpts from the audio collections that are not yet on Wikimedia. For instance, by cutting the relevant parts of the historical recordings they explore and upload them afterwards.

Underneath you can read what to expect if you’re going to pariticpate during the day. Further below you can have a look at all the collections that will be used during this edit-a-thon.

Register for this edit-a-thon here:
it’s free to participate and open to all!

What can you expect during the day?
– Participate in improving (and creating) Wikipedia articles
– Explore and understand the context of various sound collections from the MMSH and CREM record libraries
– Identify places, situations, anecdotes from the stories of the refugees and relate those to articles
– Donate content to Wikimedia Commons by uploading (parts of) audio archival material
– Meet local contributors to Wikipedia and connect with them for future publications
– Explore and make visible the stories of refugees throughout history
– Get to know the Mediterranean House of Human Sciences and their scientific activities

Read about the project in french.

Read about the collections underneath (in French)

La Maison méditerranéenne des sciences de l’homme et le CREM – CNRS–Musée de l‘Homme disposent au sein de leurs services d’archive de plusieurs fonds qui pourront être utilisés lors de cette journée de contribution. Nous vous présentons ci-dessous les collections sonores dont les collections sont librement réutilisables pour effectuer des liens ou des citations avec les articles, la recherche sur la base à partir de mots-clés devrait vous aider à travailler sur les sujets qui vous intéressent et vous permettre d’identifier des articles à modifier ou des articles à créer avant votre venue le 23 octobre. Vous pouvez inscrire vos projets d’enrichissements ici : https://framacalc.org/Editathonsonore

Trois collections de la MMSH:

    • Mémoire des arméniens dans les Bouches-du-Rhône
      120h – 2006-2007 / Autorisation de réutilisation donnée par les témoins enregistré
      Ces enquêtes ont pour objectif de décrire l’installation de la diaspora arménienne dans les Bouches-du-Rhône (sept quartiers de Marseille, La Ciotat, Aix et le pays d’Aix, Martigues et la région de l’étang-de-Berre, Arles et la Camargue, et les Salins-de-Giraud) et la transmission de la culture arménienne sur trois générations depuis les années 1920.
      Traitement documentaire en langue française et accès aux fichiers son.

Credits: children from the Syros orphanage, christmas 1923,  Cycladis historical archives. Public domain.